چاپ صفحه

به گزارش خبرنگار پایگاه خبری – تحلیلی مفتاح علوم انسانی اسلامی، حجت الاسلام دکتر سعیدرضا عاملی، رئیس شورای تحول و ارتقای علوم انسانی شورای عالی انقلاب فرهنگی، در یادداشتی، به تبیین جایگاه تنگه هرمز به واسطه آمار و داده‌های دقیق و اثرگذاری آن در بحران زنجیره اقتصاد جهان پرداخت. تنگه هرمز قلب تپنده اقتصاد جهان است و این قلب، در سینه ایران می‌تپد. چنانچه جهان مصون ماندن از بحران‌های بیشتر در آینده را انتخاب کند، چاره‌ای جز پذیرش نقش محوری و تعیین‌کننده ایران در نظم اقتصادی جدید غرب آسیا نخواهد داشت. ادامه حملات تهاجمی مدافعان ایران عزیز همراه با کنترل قطعی تنگه هرمز، بحران انرژی و اقتصاد جهان را به مراتب پیچیده‌تر خواهد کرد. بر این مبنا هر نوع سازش و تسامح در این مقطع خلاف مصالح ملی و وفاداری به امام شهید و شهدای جنگ سوم بر علیه ملت شریف ایران است. مقدمه تنگه هرمز در حافظه تاریخی و تمدنی مردم ایران، عنصر محوری در قدرت اقتصادی و هویت ملی است. در واقع، از روزگار امپراتوری هخامنشی که کانال‌های ارتباطی و بنادر راهبردی در کرانه‌های خلیج فارس نقشی محوری در پیوند تمدن‌ها و شکوفایی اقتصادی ایفا می‌کردند، این آبراهه همواره به عنوان شاهرگی حیاتی، رونق و اقتدار اقتصادی ایران را تضمین نموده است. همینجا به روح پرفتوح سردار بزرگ، شهید تمدن ساز ایران عزیز، شهید محمدرضا تنگسیری که وجودی سراسر اخلاص، ایمان، خرد و عمل صالح را به نمایش گذاشته بود و حافظ نظامند تنگه هرمز شد درود می فرستم. او نماد قهرمان تمدنی و دریانورد جوانمرد و امید آفرین را به نام خود و تاریخ ایران ثبت کرد. رهبر شهید انقلاب اسلامی، حضرت آیت‌الله العظمی خامنه‌ای(ره) سال‌ها پیش از هرگونه درگیری، بر حاکمیت مطلق ایران بر این آبراهه راهبردی و نفی هرگونه حق مالکانه یا دخالت خارجی در آن تأکید کرده بودند (آیت‌الله العظمی خامنه‌ای، ۱۳۹۵). اکنون و از منظر ساختار اقتصاد جهانی، تنگه هرمز یک گره حیاتی در شبکه پیچیده جریان انرژی، کالا و سرمایه محسوب می‌شود. سیدالشهدای انقلاب اسلامی، امام شهید آیت‌الله العظمی خامنه‌ای‌(ره)، در سال ۱۳۷۶ در جمع مردم بندرعباس، تنگه هرمز را «این آبراه عظیم جهانی که چشم همه‌ قدرتمندان عالم به این تنگه است» توصیف کردند و بر لزوم حضور قدرتمند ایران در این منطقه تأکید نمودند (آیت‌الله العظمی خامنه‌ای، ۱۳۷۶). در واقع نگاه فرمانده کل قوای جمهوری اسلامی منجر به ظرفیت سازی‌های پایدار برای کنترل این تنگه راهبردی در اقتصاد جهان بطور عام و اقتصادی انرژی بطور خاص را فراهم کرد. همچنین رهبر سوم جمهوری اسلامی ایران، آیت‌الله سید مجتبی حسینی خامنه‌ای (۱۴۰۴) در اولین پیام خود خطاب به ملت شریف ایران تاکید فرمودند «قطعاً همچنان از اهرم مسدود کردن تنگه‌ی هرمز باید استفاده شود». کارشناسان، با اشاره به ظرفیت‌های درآمدزایی این آبراهه اعلام کرده‌اند که ایران می‌تواند از محل دریافت عوارض کشتی‌های عبوری، سالانه بین ۷۰ تا ۱۰۰ میلیارد دلار درآمد کسب کند. طرح ایران برای کنترل و دریافت عوارض از کشتی‌های عبوری از تنگه هرمز شامل چهار بخش امنیت کشتیرانی، دریافت عوارض آلاینده محیط‌زیستی، دریافت هزینه بابت خدمات راهنمایی و تشکیل صندوق توسعه و پیشرفت منطقه است (تابناک، ۱۴۰۵). تحلیلگران مؤسسه بین‌المللی مطالعات راهبردی تأکید دارند که موقعیت جغرافیایی منحصربه‌فرد ایران با داشتن نزدیک به ۱۰۰۰ مایل خط ساحلی و جزایر راهبردی متعدد در دهانه تنگه هرمز، این کشور را در موقعیتی بی‌رقابت برای اعمال کنترل مؤثر بر این آبراهه قرار داده است (سی.ان.ان.، ۲۰۲۶). از آنجا که هرگونه اختلال در هر گره از این شبکه، می‌تواند اثرات دومینویی در مقیاس جهانی ایجاد کند، ثبات یا بی‌ثباتی آن، به‌طور مستقیم بر قیمت انرژی، هزینه تولید، امنیت غذایی، تورم و رشد اقتصادی جهان اثر می‌گذارد. تجاوزات اخیر رژیم‌های آمریکا و اسرائیل به ایران، اهمیت اقتصادی و موقعیت کم‌نظیر این تنگه را به شکلی محسوس به جهان نشان داد. در کمتر از چند هفته، اختلال در این آبراهه توانست ضمن دگرگون کردن قیمت‌ها، بازارهای مالی را به لرزه درآورده و زنجیره تأمین جهانی را با بحران مواجه سازد. متن پیش رو با تمرکز بر داده‌های اقتصادی، ابعاد مختلف اهمیت این تنگه در اقتصاد جهانی را بررسی می‌کند. اهمیت تنگه هرمز در زنجیره اقتصا جهان تنگه هرمز به عنوان مهمترین آبراهه راهبردی جهان، روزانه میزبان عبور یک چهارم نفت خام جهان، یک پنجم تجارت جهانی گاز مایع طبیعی، ۴۵ درصد صادرات گوگرد و یک سوم تجارت دریایی کودهای شیمیایی همراه با طیف وسیع دیگری از مواد اولیه گازی و فلزی مورد استفاده در صنایع متعدد از جمله پزشکی و فناوری‌های دیجیتال است و ازاین رو هرگونه اختلال در آن، زنجیره تأمین انرژی، صنایع پایه و امنیت غذایی میلیون‌ها نفر در سراسر جهان را مستقیماً تهدید می‌کند. داده‌های مهم دوازده‌گانه ذیل جایگاه برجسته تنگه‌هرمز در اقتصاد جهان را بیان می‌کند:

بر اساس آخرین گزارش اداره اطلاعات انرژی رژیم‌ آمریکا و آمارهای منتشرشده توسط سازمان کشورهای صادرکننده نفت (اوپک)، در سال ۲۰۲۵ به طور میانگین روزانه ۲۰ میلیون بشکه نفت خام و فرآورده‌های نفتی از این تنگه عبور می‌کرده است که معادل حدود یک چهارم کل تجارت دریایی نفت در جهان و یک پنجم کل تجارت جهانی نفت و گاز طبیعی مایع می‌باشد (اداره اطلاعات انرژی ایالات متحده، ۲۰۲۶؛ کمیسیون اقتصادی و اجتماعی سازمان ملل متحد، ۲۰۲۶).
با آغاز تجاوز نظامی رژیم‌های آمریکا و اسرائیل به ایران در فوریه ۲۰۲۶ و متعاقب آن ناامنی در تنگه هرمز، این شریان حیاتی به طور کامل مسدود شد. گزارش مارس ۲۰۲۶ آژانس بین‌المللی انرژی حاکی از آن است که پس از آغاز جنگ، صادرات نفت خام و فرآورده‌های نفتی کشورهای حاشیه خلیج فارس به کمتر از ۱۰ درصد سطح پیش از درگیری کاهش یافته است (آژانس بین‌المللی انرژی، ۲۰۲۶).این میزان کاهش بی‌سابقه در تاریخ صنعت نفت جهان، بزرگترین اختلال عرضه در تاریخ این صنعت را رقم زده است.
از مجموع ۲۰ میلیون بشکه عبوری روزانه از تنگه هرمز، سهم کشورهای حاشیه خلیج فارس به این شرح است: عربستان سعودی به‌عنوان بزرگترین صادرکننده نفت جهان، روزانه حدود ۷ میلیون بشکه نفت خام و فرآورده‌های نفتی خود را از این مسیر صادر می‌کرد. امارات متحده عربی با ۳.۵ میلیون بشکه، کویت با ۲ میلیون بشکه، عراق با ۳.۵ میلیون بشکه و قطر با حدود ۲ میلیون بشکه (شامل میعانات گازی) سهم‌گذار بودند (اوپک، ۲۰۲۵). در مقابل، ایران پیش از این درگیری‌ها روزانه حدود ۱.۵ میلیون بشکه نفت خام و میعانات گازی از طریق این آبراهه صادر می‌کرد اما اکنون این میزان به 2.5 میلیون بشکه افزایش یافته است (آدامز، ۳۰ مارس ۲۰۲۶).
بحران تنگه هرمز تنها محدود به نفت خام نمانده و بازار جهانی گاز طبیعی مایع را با شدتی بی‌سابقه تحت تأثیر قرار داده است. قطر که حدود ۲۰ درصد از کل عرضه جهانی گاز طبیعی مایع را در اختیار دارد، در سال ۲۰۲۵ بالغ بر ۸۱ میلیون تن گاز طبیعی مایع صادر کرده است که ۱۰۰ درصد این صادرات از طریق تنگه هرمز انجام می‌پذیرفت (آنادولو، ۲۰۲۶). در پی حملات مارس ۲۰۲۶، تأسیسات عظیم گاز طبیعی مایع قطر در راس لفان آسیب دیده و دو خط تولید گاز طبیعی مایع با ظرفیت سالانه ۱۲.۸ میلیون تن برای سه تا پنج سال از مدار خارج شده‌اند (اخبار کشتیرانی یونان، ۲۰۲۶). قطر به همراه امارات متحده عربی که سالانه حدود ۵ میلیون تن گاز طبیعی مایع صادر می‌کند، مجموعاً بیش از ۸۶ میلیون تن از عرضه جهانی گاز طبیعی مایع را از دست داده‌اند.
در حوزه فرآورده‌های نفتی، آژانس بین‌المللی انرژی گزارش داده است که پیش از بحران، کشورهای حاشیه خلیج فارس روزانه ۳.۳ میلیون بشکه فرآورده‌های نفتی شامل گازوئیل، بنزین، نفت کوره و خوراک پتروشیمی‌ها صادر می‌کردند. همچنین روزانه ۱.۵ میلیون بشکه گاز مایع از این مسیر عبور می‌کرده است (آژانس بین‌المللی انرژی، ۲۰۲۶). پس از ناامنی در تنگه هرمز، بیش از ۳۰۰ هزار بشکه در روز از ظرفیت پالایشگاهی منطقه از مدار خارج شده و صادرات فرآورده‌های نفتی به کمتر از ۱۰ درصد سطح پیشین کاهش یافته است (همان).
تأثیرات ناامنی در تنگه هرمز فراتر از حامل‌های انرژی رفته و صنایع پایه و زنجیره تأمین کالاهای صنعتی را نیز در برگرفته است. بر اساس گزارش‌های منتشرشده، کشورهای حاشیه خلیج فارس سالانه حدود ۶۵۰ هزار تن آلومینیوم تولید می‌کنند که معادل ۱۰ درصد از عرضه جهانی این فلز راهبردی می‌باشد. قطر آلومینیوم (قطالوم) و آلومینیوم بحرین (آلبا) از بزرگترین تولیدکنندگان این فلز در جهان هستند که صادرات آنها از طریق تنگه هرمز به طور کامل متوقف شده است. این مسئله زنجیره تأمین صنایع خودروسازی، هوافضا و بسته‌بندی در چین، هند و اروپا را با اختلال مواجه ساخته است (سپر خیالی، ۲۰۲۶).
عرضه گوگرد نیز به‌عنوان یکی از مواد خام حیاتی برای صنایع شیمیایی و تولید کودهای کشاورزی، با بحرانی عمیق روبه‌رو شده است. کشورهای حاشیه خلیج فارس حدود ۴۵ درصد از صادرات جهانی گوگرد را تأمین می‌کنند. این ماده که برای تولید اسید سولفوریک ضروری است، در فرآیندهای استخراج فلزات راهبردی مانند مس و نیکل نقشی حیاتی ایفا می‌کند. حدود ۷۵ درصد از گوگرد مورد نیاز صنعت نیکل اندونزی و بخش عمده‌ای از نیاز صنعت مس کنگو از طریق تنگه هرمز تأمین می‌شده است (همان).
در بخش کودهای شیمیایی، وضعیت بحرانی‌تر است. کشورهای حوزه خلیج فارس حدود یک سوم از تجارت دریایی کودهای شیمیایی جهان را تأمین می‌کنند. گزارش‌ها حاکی از آن است که هم‌اینک ۲۱ کشتی حامل حدود ۱ میلیون تن انواع کودهای شیمیایی در بنادر منطقه بلاتکلیف مانده‌اند (همان). قیمت اوره از زمان آغاز بحران بیش از ۴۵ درصد افزایش یافته و به حدود ۷۰۰ دلار در هر تن رسیده است که بالاترین رقم از سال ۲۰۲۲ تاکنون محسوب می‌شود و البته ایران به تنهایی حدود ۲۰ درصد از صادرات جهانی اوره را در اختیار دارد.
قطر با سهم بیش از یک‌سوم تولید جهانی هلیوم، بزرگترین تأمین‌کننده این گاز حیاتی پس از آمریکاست. هلیوم برای خنک‌سازی آهنرباهای ابررسانا در دستگاه‌های ام‌آرآی و سی‌تی اسکن ضروری است. هلیوم همچنین در فرآیند لیتوگرافی و خنک‌سازی تجهیزات ساخت ویفرهای سیلیکونی، نقشی حیاتی دارد. کره جنوبی (مقر سامسونگ و اس‌کی هاینیکس) حدود ۶۵ درصد از هلیوم وارداتی خود را از قطر تأمین می‌کند. با بحران تنگه هرمز، عرضه جهانی هلیوم تا ۵.۲ میلیون مترمکعب در ماه کاهش یافته و قیمت آن بیش از ۱۰۰ درصد افزایش داشته است (آژانس خبری مرکزی چین، ۲۰۲۶). کارشناسان همچنین هشدار می‌دهند که تداوم بحران می‌تواند صنعت نیمه‌هادی را با کمبودی مشابه همه‌گیری کرونا مواجه کند (اِی آی مد، ۲۰۲۶).
تجهیزات یکبارمصرف پزشکی مانند سرنگ،کاتتر، دستکش نیتریل و بسته‌بندی استریل از پلی‌پروپیلن، پلی‌اتیلن و پی‌وی‌سی ساخته می‌شوند که خوراک اولیه آنها از پتروشیمی‌های خلیج فارس تأمین می‌شود. اتیلن اکساید (گاز استریلیزاسیون)، گلیسیرین (حامل داروها) و پروپوفول (داروی بیهوشی) نیز از مشتقات پتروشیمی هستند که زنجیره تأمین همه آنها مختل شده است (بلومبرگ اینتلیجنس، ۲۰۲۶). انجمن صنایع تجهیزات پزشکی هند هشدار داده است که هزینه مواد اولیه این صنعت تا ۵۰ درصد افزایش یافته و در صورت تداوم بحران، کمبود سرنگ و کاتتر در بیمارستان‌های عمومی قریب‌الوقوع است (پرمیر، ۲۰۲۶).
فلزات حیاتی گالیم و ایندیم که در ساخت تراشه‌های پیشرفته و پنل‌های نمایشگر استفاده می‌شوند، تحت تأثیر اختلال در حمل‌ونقل آسیای جنوب شرقی قرار گرفته‌اند (گلدمن زاکس، ۲۰۲۶) مواد شیمیایی تخصصی دیگر مانند برم، پروپیلن، متانول و بوتادین که پایه‌گذار تولید رزین‌های فوتورزیست (برای ساخت تراشه) و قطعات پلاستیکی رایانه‌ها هستند، نیز با کاهش عرضه مواجه شده‌اند (او.سی.تری دی، ۲۰۲۶).
بخش حمل‌ونقل کانتینری نیز از بحران تنگه هرمز مصون نمانده است. بیمکو به‌عنوان بزرگترین انجمن کشتیرانی جهان، گزارش داده است که با بحران تنگه هرمز، حدود ۱۳۰ کشتی کانتینربر با ظرفیت مجموع ۱.۵ درصد از ناوگان جهانی در خلیج فارس گرفتار شده‌اند (بیمکو، ۲۰۲۶). برآوردها نشان می‌دهد که حدود ۳ درصد از کل حجم تجارت کانتینری جهان به دلیل این بحران متوقف شده است. با توجه به اینکه بسیاری از کشتی‌های فعال در مسیر خلیج فارس به بنادر پاکستان و هند نیز خدمات‌رسانی می‌کنند، نزدیک به ۱۰ درصد از ناوگان جهانی کشتیرانی به نحوی تحت تأثیر این بحران قرار گرفته‌اند. لذا در مجموع، برآوردهای کلان نشان می‌دهد مجموع تجارت جهانی تحت تأثیر ناامنی در تنگه هرمز حدود ۴.۵ درصد از کل جریان تجارت بین‌المللی را شامل می‌شود. این رقم از جمع ۲۰ درصد تأثیر بر تجارت نفت و گاز طبیعی مایع و ۲.۴ درصد تأثیر بر تجارت کالاهای غیرنفتی حاصل می‌شود (آژانس صدی، ۲۰۲۶).

شوک‌های اقتصادی جهان پس از ناامنی در تنگه هرمز ناامنی در تنگه هرمز به دلیل تجاوز نظامی رژیم‌های آمریکا و اسرائیل، موجی از شوک‌های اقتصادی را در سراسر جهان ایجاد کرد که بازارهای سهام بزرگترین قربانیان آن بودند. وال‌استریت ژورنال در گزارش مارس ۲۰۲۶ خود اعلام کرد که بازارهای سهام آمریکا در آستانه بدترین عملکرد فصلی خود در چهار سال اخیر قرار گرفته‌اند. شاخص نزدک که سهم عمده‌ای از شرکت‌های فناوری را در بر دارد، در تاریخ ۲۶ مارس ۲۰۲۶ وارد منطقه اصلاحی شد، بدین معنا که بیش از ۱۰ درصد نسبت به بالاترین سطح اخیر خود سقوط کرده بود. یک روز بعد، شاخص داوجونز که به‌ عنوان معیاری برای اقتصاد واقعی شناخته می‌شود، به این شاخص پیوست و رکورد افت خود را ثبت کرد (وال‌استریت ژورنال، ۲۰۲۶الف). داده‌های ذیل در این راستا برجسته می‌شود:

آمارهای دقیقتر نشان می‌دهد که شاخص اس اند پی ۵۰۰ از زمان بالاترین سطح پیش از جنگ تا ۲۸ مارس ۲۰۲۶ حدود ۷.۴ درصد کاهش یافته است (وال‌استریت ژورنال، ۲۰۲۶ب). این کاهش در حالی رخ داده است که تحلیلگران معتقدند اگر درگیری‌ها ادامه یابد و قیمت نفت به ۲۰۰ دلار در هر بشکه برسد، سقوط شدیدتری در انتظار بازارها خواهد بود (همان).
در اروپا نیز وضعیت مشابه بوده است. گزارش برناما در ۱۳ مارس ۲۰۲۶ نشان داد که بازارهای اروپایی به دلیل افزایش قیمت نفت و تشدید تنش‌ها در غرب آسیا، با کاهش گسترده‌ای مواجه شده‌اند. شاخص اف.تی.اس.ای 100 انگلستان ۰.۴۷ درصد، شاخص داکس آلمان ۰.۲۱ درصد و شاخص سی.ای.سی 40 فرانسه ۰.۷۱ درصد سقوط کردند (برناما، ۲۰۲۶). بخش‌های بانکی، هوانوردی و گردشگری بیشترین آسیب را متحمل شدند، در حالی که تنها بخش انرژی به لطف افزایش قیمت نفت که بحران‌های خود را در بخش‌های دیگر نشان داد، توانست رشد مثبتی ثبت کند (همان). وال‌استریت ژورنال همچنین گزارش داد که در تاریخ ۲۵ مارس ۲۰۲۶، شاخص نزدک بیش از ۱.۵ درصد سقوط کرد و شاخص اس اند پی 500 حدود ۱.۳ درصد کاهش یافت (وال‌استریت ژورنال، ۲۰۲۶ج).
ناامنی در تنگه هرمز، موجی از افزایش بی سابقه قیمت انرژی را به دنبال داشت. بر اساس داده‌های وای چارت، قیمت نفت برنت که در ۲۷ فوریه ۲۰۲۶ حدود ۷۱.۳۲ دلار در هر بشکه بود، در ۲۰ مارس ۲۰۲۶ به ۱۱۸.۴۲ دلار در هر بشکه رسید (وای چارت، ۲۰۲۶). این افزایش حدود ۶۶ درصدی در کمتر از یک ماه، یکی از سریعترین و شدیدترین جهش‌های قیمت نفت در تاریخ معاصر است.
گزارش ویتنام وی.ان در ۳۰ مارس ۲۰۲۶ به نقل از داده‌های بازار اعلام کرد که قیمت نفت برنت در پایان ماه مارس به ۱۱۲.۷۸ دلار در هر بشکه رسیده و در طول روزهای معاملاتی حتی به ۱۱۶.۸۹ دلار نیز صعود کرده است. این افزایش قیمت، نفت برنت را در مسیر ثبت بزرگترین افزایش ماهانه تاریخ قرار داده است؛ به گونه‌ای که قیمت این شاخص نفتی در ماه مارس ۲۰۲۶ حدود ۵۷ درصد افزایش یافته که بالاترین رکورد از سال ۱۹۸۸ تاکنون محسوب می‌شود. این رکورد حتی از افزایش قیمت در زمان جنگ خلیج فارس در سال ۱۹۹۰ نیز فراتر رفته است (ویتنام وی.ان، ۲۰۲۶).
در بازار گاز طبیعی اروپا نیز شوک مشابهی رخ داد. بر اساس گزارش اینوستینگ، قراردادهای آتی گاز طبیعی در بازار تی.تی.اف هلند که مرجع اصلی قیمت گاز در اروپا است، در ماه مارس ۲۰۲۶ بیش از ۶۸ درصد افزایش یافت. با وجود کاهش موقت در روزهای پایانی ماه، قیمت گاز در ۳۱ مارس ۲۰۲۶ همچنان در سطح ۵۴.۶۸ یورو در هر مگاوات ساعت باقی ماند که نسبت به پیش از بحران افزایشی چشمگیر را نشان می‌دهد (اینوستینگ، ۲۰۲۶). این افزایش قیمت گاز، فشار بی‌سابقه‌ای بر قبوض انرژی خانوارهای اروپایی وارد کرد و زنگ خطر تورم مجدد را در منطقه یورو به صدا درآورد.
شاخص بالتیک که به‌عنوان مهمترین شاخص جهانی برای اندازه‌گیری هزینه حمل‌ونقل کالاهای فله مانند سنگ‌آهن، ذغال‌سنگ و غلات است، نشان‌های دقیقی از تأثیر بحران بر زنجیره تأمین جهانی ارائه می‌دهد. بر اساس داده‌های هلنیک شیپینگ، این شاخص در تاریخ ۳۱ مارس ۲۰۲۶ به ۱۹۹۵ واحد کاهش یافت که نسبت به روز قبل ۲۲ واحد کاهش نشان می‌دهد (هلنیک شیپینگ، ۲۰۲۶). گزارش‌های تخصصی‌تر حاکی از آن است که این شاخص در مسیر ثبت نخستین کاهش ماهانه خود در سال ۲۰۲۶ قرار گرفته و پیشبینی می‌شود کاهش ماهانه آن به حدود ۱۲.۲ درصد برسد (فارکس آنلاین طلای چین، ۲۰۲۶).
تحلیل‌های فنی نشان می‌دهد شاخص بالتیک در ماه مارس ۲۰۲۶ به‌طور کلی روند نزولی داشته است؛ به گونه‌ای که در ۱۱ روز کاری اخیر، ۷ روز کاهش و تنها ۴ روز افزایش ثبت شده است (همان). این کاهش در حالی رخ می‌دهد که هزینه‌های انرژی به دلیل افزایش قیمت نفت به شدت بالا رفته و این تناقض، نشانه‌ای از کاهش تقاضای جهانی برای کالاهای اساسی و رکود قریب‌الوقوع در بخش تولید و صنعت جهان است.
تأثیر این بحران بر تورم نیز غیرقابل انکار بوده است. داده‌های یورواستات نشان می‌دهد که نرخ تورم در منطقه یورو در مارس ۲۰۲۶ به ۲.۵ درصد شتاب گرفته است که به‌طور قابل توجهی بالاتر از هدف ۲ درصدی بانک مرکزی اروپاست. این در حالی است که در ماه فوریه ۲۰۲۶، پیش از آغاز حملات گسترده رژیم‌های آمریکا و اسرائیل به ایران، نرخ تورم در منطقه یورو تنها ۱.۹ درصد بود (اینوستینگ، ۲۰۲۶). این افزایش تورم عمدتاً به دلیل شوک انرژی ناشی از ناامنی در تنگه هرمز رخ داده است.
افزایش نرخ کرایه حمل‌ونقل و تورم ناشی از آن، زنجیره تأمین جهانی را در وضعیت بحرانی قرار داده است. صنایع وابسته به مواد اولیه وارداتی از منطقه خلیج فارس، از جمله صنایع خودروسازی، فولاد و پتروشیمی در چین، هند و اروپا، با افزایش هزینه‌ها و اختلال در تأمین مواجه شده‌اند. گزارش‌ها حاکی از آن است که حدود ۱۳۰ کشتی کانتینربر در خلیج فارس گرفتار شده‌اند و نزدیک به ۱۰ درصد از ناوگان جهانی کشتیرانی به نحوی تحت تأثیر این بحران قرار گرفته‌اند (بیمکو، ۲۰۲۶). آژانس بین‌المللی انرژی در گزارش خود هشدار داده است که در صورت تداوم وضعیت فعلی، افزایش قیمت انرژی و اختلال در زنجیره تأمین می‌تواند رشد اقتصادی جهان را تا ۳ درصد کاهش دهد و میلیون‌ها نفر را در سراسر جهان در معرض فقر و گرسنگی قرار دهد (آژانس بین‌المللی انرژی، ۲۰۲۶).

جمع‌بندی:نقش تعیین کننده ایران در اقتصاد منطقه و جهان آنچه در یک ماه اخیر و در پی تجاوز نظامی رژیم‌های آمریکا و اسرائیل به ایران روی داد، نمایشی عریان از این واقعیت بنیادین بود که ایران با تکیه بر موقعیت جغرافیایی کم‌نظیر خود در دهانه آبراهه راهبردی تنگه هرمز، به بازیگری تعیین‌کننده در معادلات اقتصادی جهان تبدیل شده است. داده‌های اقتصادی ارائه‌شده طی این یادداشت، ابعاد این قدرت را به روشنی نشان می‌دهند. این آمارها، روایتی مستند از وابستگی اقتصاد جهانی به این تنگه است. بحران اخیر همچنین بر نقش تعیین‌کننده ایران در ساختار اقتصاد جهانی مهر تأیید گذاشت. اکنون ایران عاملی فعال است که می‌تواند با اراده خود، جریان‌های کلان اقتصادی را هدایت کند. طرح ایران برای دریافت عوارض از کشتی‌های عبوری با هدف تأمین منابع مالی در بازسازی زیرساخت‌ها و توسعه مناطق ساحلی، نشان‌دهنده گذار از رویکرد صرفاً دفاعی به رویکردی فعال و اقتصادی در بهره‌برداری از این موهبت جغرافیایی است. در سطح جهانی، آنچه رخ داده است، تغییر ناپذیر نیست. اقتصاد جهان که در کمتر از چند هفته طعم شکنندگی خود را چشید، اکنون با یک انتخاب راهبردی مواجه است؛ سکوت در برابر متجاوزان و سیاست‌های یکجانبه‌گرایانه آنها به بهای تشدید بحران و تضعیف بیشتر زنجیره‌های تأمین جهانی، یا پذیرش این حقیقت که امنیت انرژی و ثبات اقتصاد جهانی بدون احترام به حاکمیت و منافع ملی ایران امکان‌پذیر نیست. تجربه اخیر نشان داد که حتی بزرگترین قدرت‌های اقتصادی جهان نیز از تاب‌آوری لازم در تحمل هزینه‌های اختلال در این آبراهه برخوردار نیستند. تنگه هرمز قلب تپنده اقتصاد جهان است و این قلب، در سینه ایران می‌تپد. چنانچه جهان مصون ماندن از بحران‌های بیشتر در آینده را انتخاب کند، چاره‌ای جز پذیرش نقش محوری و تعیین‌کننده ایران در نظم اقتصادی جدید غرب آسیا نخواهد داشت. ادامه حملات تهاجمی مدافعان ایران عزیز همراه با کنترل قطعی تنگه هرمز، بحران انرژی و اقتصاد جهان را به مراتب پیچیده‌تر خواهد کرد. بر این مبنا هر نوع سازش و تسامح در این مقطع خلاف مصالح ملی و وفاداری به امام شهید و شهدای جنگ سوم بر علیه ملت شریف ایران است. آمریکای متجاوز و اسرائیل غاصب محور شرارت در جهان هستند و مسئولیت مستقیم نسبت به جنگ افروزی، جنایت جنگی و بحران انرژی و اقتصاد در جهان را دارند. منابع: آیت‌الله العظمی خامنه‌ای، سیدعلی. (۱۳۷۶، ۲۸ بهمن). بیانات در دیدار مردم استان هرمزگان. پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله العظمی سیدعلی خامنه‌ای. https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=2875 آیت‌الله العظمی خامنه‌ای، سیدعلی. (۱۳۹۵، ۴ آبان). بیانات در بازدید از نمایشگاه دستاوردهای نیروی دریایی سپاه. پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله العظمی سیدعلی خامنه‌ای. https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=45623 آیت‌الله خامنه‌ای، سید مجتبی (۱۴۰۴) اولین بیانیه رهبر معظم انقلاب اسلامی آیه الله سید مجتبی حسینی خامنه‌ای، . پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله العظمی سیدعلی خامنه‌ای https://farsi.khamenei.ir/news-content?id=62800 تابناک. (۱۰ فروردین ۱۴۰۵). جزئیات قانون دریافت عوارض عبور از تنگه هرمز. بازدید شده در:

https://shorturl.at/y2cz0.163.com. (2026, March 19). Oil prices at zero, industry ground to a halt: How the Hormuz blockade triggered a global economic "stress test." (NetEase). https://www.163.com/dy/article/KOD1T60E0552D9YL.html.

Anadolu Ajansı. (2026, March 3). European gas prices surge as Qatar halts LNG output, Hormuz risks threaten flows. https://www.aa.com.tr/en/economy/european-gas-prices-surge-as-qatar-halts-lng-output-hormuz-risks-threaten-flows/3848014.Association of Indian Medical Device Industry (AiMeD). (2026, March 19).

Hormuz Tensions Push Device Costs Up 50%, Shortage Fears Rise. ET HealthWorld. https://health.economictimes.indiatimes.com/news/medical-devices/hormuz-tensions-push-device-costs-up-50-shortage-fears-rise/129675949.

Bernama. (2026, March 13). European stocks close weak again amid rising West Asia tensions. https://www.bernama.com/en/world/news.php?id=2533951.Better World Campaign. (2025, June 23). UNCLOS, the Strait of Hormuz and Iran’s big gamble on the high seas. https://betterworldcampaign.org/peace-and-security/unclos-the-strait-of-hormuz-and-irans-big-gamble-on-the-high-seas.BIMCO. (2026, March 25). Iran war amplifies outlook uncertainty for container ships. Ship Management International. https://www.shipmanagementinternational.com/news/.Bloomberg Intelligence. (2026, March 31). Podcast: Copper, sulphur and the Strait of Hormuz, ft Bloomberg Intelligence's Grant Sporre. The Northern Miner. https://www.northernminer.com/news/podcast-copper-sulphur-and-the-strait-of-hormuz-ft-bloomberg-intelligences-grant-sporre/1003889543/.Bloomberg. (2026, March 15). Iran war

chokepoints begin to cast doubt on global chip supply. The Economic Times. https://m.economictimes.com/news/international/business/iran-war-chokepoints-begin-to-cast-doubt-on-global-chip-supply/amp_articleshow/129611031.cms.Central News Agency. (2026, March 17). As the Middle East conflict escalates, French media focus on the impact of helium supply on the semiconductor industry. https://www.cna.com.tw/news/aopl/202603170367.aspx.China Daily. (2026, March 12). UN Security Council obliged to rediscover original role: to prevent wars. http://www.chinadaily.com.cn/a/202603/12/WS69b2bb9ca310d6866eb3d876.html.DW. (2026, February 28). What are the reactions of various countries after the US-Israel joint attack on Iran? https://shorturl.at/mATE3.forex.cnfol. (2026, April 1). A chart shows the Baltic Dry Index falling to a near three-week low, potentially marking its first monthly decline in 2026. http://forex.cnfol.com/glsc/20260401/32117471.shtml.Hellenic Shipping News. (2026, March 30). LNG crunch may stoke inflation, slow global growth after Qatar hit: Analyst. https://www.hellenicshippingnews.com/lng-crunch-may-stoke-inflation-slow-global-growth-after-qatar-hit-analyst/.Hellenic Shipping News. (2026, March 31). Baltic Dry Index falls to 1995 down 22 points. https://www.hellenicshippingnews.com/baltic-dry-index-falls-to-1995-down-22-points/.

International Energy Agency. (2026, February). Oil Market Report – February 2026. https://oilprice.com/Energy/Energy-General/IEA-Dials-Back-Its-Oversupply-Warning-After-Winter-Shocks.html.International Energy Agency. (2026, March). Oil Market Report – March 2026. https://iea.blob.core.windows.net/assets/a25ddf53-cd6c-4910-ac90-16bfd28399e7/-12MAR2026_OilMarketReport.pdf.Investing.com. (2026, March 31). European natural gas prices fall as investors assess potential U.S. Iran war exit. https://za.investing.com/news/stock-market-news/european-natural-gas-prices-fall-as-investors-assess-potential-us-iran-war-exit-4190195.McPoland, B. (2026, March 30). Stock market crash? 1 Nasdaq share I’m keeping an eye on. Yahoo Finance UK.OC3D. (2026, March 16). Global chip supply chain left vulnerable by US-Iran War. https://overclock3d.net/news/misc/global-chip-supply-chain-left-vulnerable-by-us-iran-war/.ORF. (2026, March 16). Continuity or Change? Decoding the UN Security Council Resolution on Iran. Observer Research Foundation. https://www.orfonline.org/expert-speak/continuity-or-change-decoding-the-un-security-council-resolution-on-iran.Organization of the Petroleum Exporting Countries. (2025). Annual Statistical Bulletin 2025. https://www.opec.org.Pant, H. V. (2026, March 16). The Hormuz challenge facing Trump. Observer Research Foundation. https://www.orfonline.org/research/the-hormuz-challenge-facing-trump.Pobo.net. (2026, March 6). The Middle

East wars have disrupted global fertilizer supplies, posing a risk of shortages during the Asian spring planting season. http://webnewsdx3.pobo.net.cn/Data/FARMING/6610323.HTML.Premier Inc. (2026, March 6). Waiting to gauge Iran war's impact on medical supplies. Chief Healthcare Executive. https://www.chiefhealthcareexecutive.com/view/waiting-to-gauge-iran-war-impact-on-medical-supplies.Rti. (2026, March 23). The Middle East war has paralyzed the supply of goods; UN wars fear 45 million more people worldwide will face hunger. https://www.rti.org.tw/news?uid=3&pid=198739.Sada News Agency. (2026, March 8). The Crisis in the Strait of Hormuz Hits Global Trade, Not Just Oil. https://www.sadanews.ps/en/news/283009.html.Security Council Report. (2025, October). In hindsight: The increasing use of Article 51 of the UN Charter and the Security Council. https://www.securitycouncilreport.org/monthly-forecast/2025-10/in-hindsight-the-increasing-use-of-article-51-of-the-un-charter-and-the-security-council.php.The News. (2026, March 1). World warns against Mideast war as US-Iran conflict flares. https://www.thenews.pk/print/1402074-world-warns-against-mideast-war-as-us-iran-conflict-flares.U.S. Energy Information Administration. (2026, March). Strait of Hormuz – World Oil Transit Chokepoints.UN News. (2026, March 11). Security

Council adopts Gulf-backed resolution condemning Iran attacks; Russia bid fails. https://news.un.org/en/story/2026/03/1167119.UNCTAD. (2026, March 31). Fertiliser shock looms as Strait of Hormuz shipping disruption ripples through supply chains. Down To Earth. https://www.downtoearth.org.in/food/fertiliser-shock-looms-as-strait-of-hormuz-shipping-disruption-ripples-through-supply-chains-warns-unctad.UNESCAP. (2026, March 31). Present conflict in the Middle East: Risks and opportunities for South Asia. United Nations Economic and Social Commission for Asia and the Pacific.United Nations ESCAP. (2026, March 31). Present conflict in the Middle East: Risks and opportunities for South Asia. https://www.unescap.org/blog/present-conflict-middle-east-risks-and-opportunities-south-asia.United24 Media. (2026, March 17). UN warns war in Iran could push 45 million more people into acute hunger. https://news.un.org/en/story/2026/03/1167147.Vietnam.vn. (2026, March 31). Brent crude oil is heading for a record monthly price increase. https://www.vietnam.vn/en/dau-tho-brent-huong-toi-thang-tang-gia-ky-luc.Wall Street Journal. (2026a, March 31). Wall Street is finishing the worst quarter for stocks in four years. https://www.wsj.com/finance/stocks/wall-street-is-finishing-the-worst-quarter-for-stocks-in-four-years-31ac41ea.Wall Street Journal. (2026b, March 28). Three reasons the stock market can

endure the war. https://www.wsj.com/finance/stocks/three-reasons-the-stock-market-can-endure-the-war-23c5f966.Wall Street Journal. (2026c, March 26). Stocks retreat, oil pushes past $100 again. https://www.wsj.com/finance/commodities-futures/oil-pushes-higher-as-jittery-markets-doubt-prospect-of-peace-03124a37.Wen Wei Po. (2026, March 26). United Nations: 45 million people pushed into famine. http://www.wenweipo.com/a/202603/26/AP69c449ffe4b0b49ad1b3f1eb.html.World Bank. (2026a, January 13). Global economy holds up despite trade tensions, but developing world still lags. https://www.cnbctv18.com/world/global-economy-holds-up-despite-trade-tensions-but-developing-world-still-lags-world-bank-19820323.htm.World Bank. (2026b, January 13). Global economy shows resilience amid historic trade, policy uncertainty [Press release]. https://www.worldbank.org/en/news/press-release/2026/01/13/global-economic-prospects-january-2026-press-release.print.World Food Programme. (2026, March 13). How the Middle East conflict is fuelling hunger as WFP scales up assistance. https://www.wfp.org/stories/how-middle-east-conflict-fuelling-hunger-wfp-scales-assistanceYCharts. (2026, March 25). Brent crude oil wholesale spot petroleum price. https://ycharts.com/indicators/brent_crude_oil_wholesale_spot_petroleum_price.