تحقق ایران مردمی، مستلزم حرکت از وضعیتی است که در آن مردم بهمثابه اتمهای تنها و فاقد تعلق جمعی تلقی میشوند، به سوی زیستبومی که در آن هر فرد همواره به هویتی اجتماعی همچون خانواده، محله، صنف، حزب یا تشکل وابسته بوده و امور بر اساس ویژگیهای هر گروه به آن واگذار میشود.
مرحوم علامه طباطبایی درباره آیه، «وَأَعِدُّوا لَهُمْ مَا اسْتَطَعْتُمْ مِنْ قُوَّهٍ وَمِنْ رِبَاطِ الْخَیْلِ تُرْهِبُونَ بِهِ عَدُوَّ اللَّهِ وَعَدُوَّکُمْ » می فرمایند«تُرْهِبُونَ» علت حکم (وجوب آمادگی) نیست بلکه آن را ثمره و نتیجه میدانند؛ یعنی نمیتوانیم با تمسک به این آیه بگوییم هر عملی که ارهاب دشمن اقتضا کرد، از نظر تجهیزات مقابله با دشمن، برای ما واجب است آن را آماده کنیم.
«مرابطه» از جمله نهادهای شناختهشده فقه اسلامی است که با هدف پاسداری از جامعه اسلامی در برابر تهدیدهای دشمن شکل گرفته است. با وجود این، برداشت رایج از مرابطه و موضوع آن، غالباً به حضور نظامی در مرزهای جغرافیایی محدود شده است. این تلقی هرچند با شرایط تاریخی شکلگیری بسیاری از مباحث فقهی سازگار بوده، اما با دگرگونی ماهیت تهدیدها در جهان معاصر، نیازمند بازنگری است.
زبان در گفتمان مقاومت، جایگاه والایی دارد. سرحدات و مرز مواجهه و مقابله ما با دشمن، زبان است. دشمن در ساحت زبان، مدام به ما تهاجم میکند. همان طور که دلار امریکا بخشی از رکن قدرت اقتصادی و مادی غرب است، بخشی از هژمونی غرب، مبتنی بر رواج زبان انگلیسی است. همان طور که گسترش اقتصاد مقاومتی در دستور کار قرار دارد، باید رواج و گسترش زبان فارسی هم از نظر دور نگه داشته نشود.
توحید باید در سیاست، اقتصاد و فرهنگ ظهور پیدا کند. در بسیاری از موارد، حکم خدا در یک مسئله فرهنگی، اقتصادی یا سیاسی روشن است، اما برخی حکمرانان میگویند مصلحت نیست این حکم مطرح شود؛ البته اگر واقعاً مصلحت اسلام و مسلمین بهعنوان یک مبنای فقهی مطرح باشد، بحث دیگری است، اما مصلحتسازی و خودداری از بیان حکم خدا، اشکال توحیدی دارد.
یکی از آسیبهای جدی حکمرانی فرهنگی آن است که گاهی سیاستها پس از تشدید مسئله شکل میگیرند؛ یعنی ابتدا مسئله گسترش پیدا میکند، سپس واکنش شکل میگیرد.حکمرانی مطلوب باید پیشنگر، مسئلهمحور و فرآیندی باشد. یعنی قبل از آنکه یک رفتار به بحران اجتماعی تبدیل شود، روند آن شناسایی و درباره آن سیاستگذاری شود. این همان معنای تحول در نظام فرآیند حکمرانی است.
هر تاریخ و فرهنگی را میتوان براساس تعریفی که از «علم» دارد، شناخت. برای مثال، قرآن کریم علم را با پشتوانه وحیانی معرفی میکند و در این مسیر آیاتی چون «اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّکَ الَّذِی خَلَقَ» و یا «هُوَ الَّذِی بَعَثَ فِی الْأُمِّیِّینَ رَسُولًا مِنْهُمْ یَتْلُو عَلَیْهِمْ آیَاتِهِ وَیُزَکِّیهِمْ وَیُعَلِّمُهُمُ الْکِتَابَ وَالْحِکْمَهَ وَإِنْ کَانُوا مِنْ قَبْلُ لَفِی ضَلَالٍ مُبِینٍ» را بیان فرموده است.
در تجاوزهایی که احیاناً توسط دشمنان اسلام یا مسلمین به یکی از کشورهای اسلامی صورت میگیرد، گاه اشخاصی در داخل یا خارج از آن کشور، مشغول فعالیتهای تبلیغی میشوند. این فعالیتهای تبلیغی در حقیقت نوعی ترساندن مردم را به همراه دارد.
آیندهی حجاب در ایران روشن است. شاید در کوتاه مدت وضعیت اجتماعی ما وخیمتر هم بشود اما در میان مدت و بلندمدت افق روشنی پیش روی شرایط فرهنگی کشور قرار دارد. تنها وظیفه من و شما این است که از نظام و مسئولان به نحو همدلانه و خیرخواهانه و به دور از تخریب و سیاسیبازی «مطالبه» کنیم و از هرگونه اقدامات تنشآفرین در عرصه اجتماعی و تجمعات میادین اجتناب کنیم.
برخی گروهها که به دلیل خوشبینی مفرط یا ترس از رویارویی، به دنبال جذب دشمن از طریق گفتوگو و مهربانی هستند. برخی با تکیه بر مفاهیمی چون اسلام رحمانی به دنبال هر گونه رد خشونت هستند و حتی مجازاتهای قانونی را نیز نقد میکنند. این گروه معتقد هستند اگر دل آنها را به دست بیاوریم میتوانیم نتیجه بهتری بگیریم در حالی که قاعده منطقی و عرفی گواه است که کوتاه آمدن در برابر متجاوز، تنها منجر به پیشروی و جسارت بیشتر دشمن میشود.
اصل نظریهای که علامه جوادی آملی مطرح کردهاند، ادامه و بسط دیدگاه حکمای اسلامی است؛ اما نوآوری مهم ایشان این است که این مباحث را با توجه به پرسشهای روز و مسائل معاصر زن، بسیار گسترده و نظاممند مطرح کردهاند.
از نظر فقهی آنچه که بهعنوان نوآوری میشود به شهید آیتﷲ خامنهای نسبت داد، یکی همان مسئله ولایتفقیه بود که ایشان همانند امام، مرحوم صاحب جواهر، مرحوم نراقی و حتی از گذشتگان ما مانند شیخ مفید که اصل ولایتفقیه را گفته بودند، به آن اهمیت فراوانی میدادند، بدین معنا که از نظر ایشان، حجیت تمام رفتارها و اعمالی که در جامعه انجام میشود، چه در رتبه حاکمان چه مردم عادی، تماماً باتوجهبه نفوذ ولایتفقیه و احراز رضایت ایشان نسبت به کاری، شرعیت پیدا میکند؛ و اگر این نباشد هیچ کاری شرعیت ندارد. ولو انسان اهل نماز و روزه هم باشد، اهل صدقه باشد، کار خیر هم بکند، اما در یک کاری بداند که نظر ولیامرش این...
باید به صورت جمعی و مردمی حرکت کنیم تا وحدت و انسجام شکل بگیرد. اولین عامل در وحدت از منظر رهبر انقلاب، ایجاد امنیت و تعامل در روابط اجتماعی است. قرآن کریم در آیه ۱۰۳ سوره آلعمران، خطر سقوط و افتادن در آتش را نتیجه تفرقه دانسته و فرموده است: «وَاعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللَّهِ جَمِیعًا وَلَا تَفَرَّقُوا ۚ وَاذْکُرُوا نِعْمَتَ اللَّهِ عَلَیْکُمْ إِذْ کُنْتُمْ أَعْدَاءً فَأَلَّفَ بَیْنَ قُلُوبِکُمْ فَأَصْبَحْتُمْ بِنِعْمَتِهِ إِخْوَانًا وَکُنْتُمْ عَلَىٰ شَفَا حُفْرَهٍ مِنَ النَّارِ فَأَنْقَذَکُمْ مِنْهَا ۗ کَذَٰلِکَ یُبَیِّنُ اللَّهُ لَکُمْ آیَاتِهِ لَعَلَّکُمْ تَهْتَدُونَا».
میتوان اربعین را به عنوان «روایت زنده»، مدرسهای برای ظهور زن تمدنساز دانست؛ زنی که از معنویت آغاز میکند، در جامعه حضور مییابد و از رهگذر خدمت، تربیت، روایتگری و مشارکت فرهنگی، به کنش تمدنی میرسد. در این چارچوب، سیره فاطمی و زینبی صرفاً الگویی تاریخی برای زن مسلمان نیست، بلکه مبنایی برای بازتعریف کنش او در جهان معاصر است؛ کنشی که در اربعین، از تجربه فردی زیارت فراتر میرود و به مشارکت در ساخت یک فرهنگ و افق تمدنی مشترک میانجامد.
>
>
>
>
>