به گزارش خبرنگار پایگاه خبری – تحلیلی مفتاح علوم انسانی اسلامی؛ حجت الاسلام سید سجاد ایزدهی رئیس پژوهشکده نظام‌های اسلامی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی در گفتگو اختصاصی با پایگاه خبری علوم انسانی مفتاح به سوالاتی پیرامون جهاد ابتدایی و حمله پیش دستانه پاسخ داد که در ادامه به آن اشاره می شود؛  

 سوال: در ادبیات فقهاء «جهاد» به جهادِ ابتدایی و «دفاع» به جهادِ دفاعی اطلاق می‌شود. آیا دفاع (جهادِ دفاعی) نیازمند حکمِ مرجع تقلید یا ولی فقیه است یا اصولا فارغ از حکم مرجع یا حاکم اسلام، وجوبِ کفایی جهاد دفاعی خود به خود محقق می‌شود؟

  فقها جهاد دفاعی را به اذن امام حتی فقیه مقید نکردند؛ زیرا دفاع یک مقوله انسانی و امنیتی است، فارغ از اینکه فقه شیعه و ادبیات دینی ما در این خصوص چه می گوید. همه جوامع بر مقوله دفاع تاکید دارند و مقابله با هجوم، سلطه خواهی و تجاوز را بر خود واجب می‌دانند. بر این اساس مقوله دفاع، مخترع شرعی نیست بلکه یک مقوله پیشا شرعی و پیشا دینی است که طبعا دین، شریعت و فقه ما هم دفاع هر ملت و جامعه‌ای از خود را لازم و واجب می داند و دفاع را مقید به اذن و اراده امام یا فقیه نمی کند. این نکته رو باید در نظر گرفت که دفاع در تراز کلان، مقوله فردی نیست که افراد خود تصمیم به آن بگیرند بلکه یک مقوله حکومتی است و حکم دفاع باید از جانب حکومت ها صادر شود؛ زیرا امروزه صنف دفاع به دلیل کثرت و پیشرفت سلاح ها، حکومتی شده وخارج از دست توده مردم است. لذا توقع و انتظار این نیست که بگویم هر شخص به تنهایی دفاع کند. در نتیجه اراده جهاد دفاعی مقید به اراده حکومت ها است. اگه در فقه کلمه جهاد دفاعی را به کار میبریم قطعا به همین معناست؛ یعنی مقدس است و دفاع از دارالسلام و کشور اسلامی و جامعه اسلامی و مسلمون است و طبعا ذیل بحث جهاد قرار می گیرد و همه احکام جهاد بر آن بار می شود. به همین اعتبار از وظایف ولی فقیه، اعلان جنگ و صلح است.  

سوال: اگر اعداء اسلام، در حال إعداد جهت هجوم قریب الوقوع باشد (فرض اوّل) و یا در حال تهیّأ برای هجوم باشند، اما این هجوم قریب الوقوع نباشد (فرض دوم)، آیا می‌توان به آن‌ها حمله نمود؟ از نظر فقهی چگونه تحلیل می‌شود؟

در دفاع بحث قریب الوقوع و غیر قریب الوقوع مطرح نیست. مسئله دفاع به دو حالت پیش دستانه و پیشگیرانه تقسیم می شود. در دفاع پیش دستانه فرض در این هست که دشمن حمله کرده است مانند شرایط فعلی که دشمن حمله کرده و ما برای دفع آن به او حمله می‌کنیم یا دفاع می‌کنیم. دفاع پیش دستانه یعنی قبل از اینکه هجومی صورت بگیرد، به دفع دشمن اقدام می کنیم. دفع دشمن زمانی صورت می‌گیرد که دشمن هست دشمنی او هم بالفعل است. اما اینکه دشمن الان بتواند به ما ضربه بزند ممکن است چنین اتفاقی نیافتد. به عنوان نمونه داعش هر چند در سوریه بود اما اعلام کرد که می خواهیم به ایران حمله کنیم وبه سمت ایران نیز حرکت کرد در فرض اینکه دشمن و دشمنی او بالفعل باشد، دفاع محقق است و اقداماتی که در این جهت انجام می دهیم،  دفاع پیش دستانه است. اقدام پیامبر اکرم صل الله علیه و اله در جنگ خیبر از این نوع دفاع است. دشمن هست اظهار دشمنی هم کرده بنای بر حمله نیز گذاشته است اما پیامبر منتظر نمی ماند که آنها به مرزهای اسلام برسند و تهدید کنند بلکه به سمت آنها حرکت کرد و تهدید را از بین بردند. لذا جنگ خیبر با وجود اینکه در منطقه شمال منطقه خیبر هست اما سنخ آن دفاع پیش دستانه است؛ زیرا یهود دشمن به شمار می رفت و دشمنی خود را نیز اعلام کرده و برای آن آمادگی کسب کرده است.

سوال: اسرائیل از بیست سال پیش می گفت می خواهم به ایران حمله کنم و در حال تجهیز برای این کار بود. آیا می توانستیم آن موقع به اسم دفاع به آنها حمله کنیم؟

در ادبیات بین الملل به این گونه اقدامات دفاع مشروع گفته می شود. دفاع مشروع زمانی محقق می شود که شما را تهدید یا به شما حمله کنند. در فقه نیز همین گونه است یعنی قبل از اینکه تهدید فعلی شود نمی توان حمله کرد؛ زیرا فرصت تقویت نظامی وجود دارد. اما اینکه به صورت پیشگیرانه به دشمن حمله شود تا صورت مسئله دفاع حل شود، در متون دینی چنین چیزی نیامده است و پیامبر این کار را انجام نداده است مگر اینکه چنین اقدامی را در قالب جهاد ابتدایی انجام بدهیم.