به گزارش خبرنگار پایگاه خبری – تحلیلی مفتاح علوم انسانی اسلامی، به نقل از پژوهشگاه فرهنگ و انديشه اسلامی؛ دکتر محمد محمدی‌نیا، عضو هیأت علمی گروه غرب‌شناسی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، در یادداشتی با بررسی چهار شاخص بازار سهام، بدهی، جریان سرمایه و معاملات ارزی، ابعاد سلطه مالی آمریکا بر اقتصاد جهانی و آسیب‌پذیری‌های این موقعیت را تحلیل کرده است. متن یادداشت در ادامه می‌آید. پارادوکس محوری نفوذ اقتصادی آمریکا در این نهفته است: کشوری که تنها حدود ۴ درصد از جمعیت جهان را تشکیل می‌دهد، در نظام مالی جهانی جایگاهی بسیار فراتر از وزن جمعیتی خود اشغال کرده است. داده‌های سال ۲۰۲۵ نشان می‌دهد که این برتری ساختاری نه تنها کاهش نیافته، بلکه در چندین بُعد نیز بیشتر تقویت شده است. این جستار از چهار منظر (تمرکز بازار سهام، موقعیت مسلط در بازار بدهی، جریان سرمایه فرامرزی، و سهم معاملات ارزی) منطق درونی سلطه مالی آمریکا را واکاوی می‌کند.

بازار سهام: تمرکزی بی‌سابقه

در سال ۲۰۲۵، ارزش کل بازار سهام جهان به رقم بی‌سابقه ۱۵۷.۸ تریلیون دلار رسید که نسبت به سال قبل بیش از ۲۵ تریلیون دلار رشد داشت. از این میان، آمریکا با ارزش کل ۶۸.۹ تریلیون دلار حدود ۴۴ درصد از سهم جهانی را در اختیار دارد. این نسبت در مقایسه با حدود یک‌سوم در سال ۲۰۱۲، بیش از ۱۰ واحد درصد افزایش یافته که نشان‌دهنده تقویت چشمگیر موقعیت مسلط آمریکا در بازار سهام جهانی در بیش از یک دهه گذشته است. بر پایه منبع داده‌ای دیگر، برآورد صندوق بین‌المللی پول جسورانه‌تر است و معتقد است آمریکا نزدیک به ۵۵ درصد از بازار سهام جهان را در اختیار دارد، در حالی که این نسبت دو دهه پیش حدود ۳۰ درصد بود. این تشدید تمرکز عمدتاً ناشی از عملکرد قدرتمند غول‌های فناوری آمریکایی است — شرکت‌هایی همچون اپل، آلفابت و انویدیا که به‌طور مستمر سرمایه جهانی را به خود جذب می‌کنند.

بازار بدهی: برتری مطلق در مقیاس

در حوزه درآمد ثابت، سلطه آمریکا به همان اندازه چشمگیر است. در سال ۲۰۲۵، اندازه کل بازار اوراق بدهی جهان ۱۶۰.۷ تریلیون دلار بود که آمریکا با ۶۱.۲ تریلیون دلار در جایگاه نخست قرار داشت و حدود ۳۸ درصد از سهم را به خود اختصاص داده بود. این اندازه تقریباً دو برابر بازار ۳۱.۱ تریلیون دلاری اتحادیه اروپا است و از مجموع بازارهای اتحادیه اروپا و چین (۵۹.۸ تریلیون دلار) نیز فراتر می‌رود. شایان توجه است که اندازه مطلق بازار بدهی آمریکا در سال ۲۰۲۵ به میزان ۵.۲ درصد رشد کرد، اما سهم جهانی آن اندکی از ۴۰ درصد به ۳۸.۱ درصد کاهش یافت. این تغییر ظریف حاکی از آن است که بازارهای دیگر با سرعت بیشتری در حال گسترش هستند، هرچند در کوتاه‌مدت نمی‌توانند موقعیت پیشتاز آمریکا را متزلزل کنند.

جریان سرمایه: هجوم مستمر سرمایه خارجی

یکی از چشمگیرترین پدیده‌های سال ۲۰۲۵، اشتیاق بی‌سابقه سرمایه‌گذاران خارجی به سهام آمریکایی بود. داده‌های فدرال رزرو نشان می‌دهد سرمایه‌گذاران خارجی در سه‌ماهه دوم، ۲۹۰.۷ میلیارد دلار سهام آمریکایی به‌صورت خالص خریداری کردند که بالاترین رکورد فصلی در تاریخ ثبت‌شده است. سهم سهام در تخصیص دارایی‌های آمریکایی سرمایه‌گذاران خارجی به نزدیک ۳۲ درصد رسید و بالاترین سطح از سال ۱۹۶۸ را شکست. بر اساس داده‌های خزانه‌داری که بانک آمریکا به آن استناد کرده، با ادامه روند آن زمان، انتظار می‌رفت کل دارایی سهام آمریکایی در اختیار سرمایه‌گذاران خارجی در سال ۲۰۲۵ به میزان ۲.۸ تریلیون دلار افزایش یابد و به حدود ۱۸ تریلیون دلار برسد؛ یعنی ۳۰ درصد از بازار تقریباً ۶۰ تریلیون دلاری سهام آمریکا که بالاترین سطح از سال ۱۹۴۵ محسوب می‌شود. در مقیاس سالانه، سرمایه‌گذاران خارجی حدود ۱.۶ تریلیون دلار به دارایی‌های مالی آمریکا تزریق کردند که نزدیک به ۷۰۰ میلیارد دلار آن به بازار سهام رفت و این نیز رکورد تاریخی جدیدی بود.

شبکه دلار: قدرت ساختاری در مبادلات

نظرسنجی سه‌ساله بانک تسویه بین‌المللی در سال ۲۰۲۵ شواهد تازه‌ای درباره جایگاه دلار ارائه می‌دهد. حجم روزانه معاملات بازار فرابورسی ارز جهان به ۹.۵ تریلیون دلار رسید که نسبت به سال ۲۰۲۲ رشد ۲۷ درصدی داشت. حجم معاملات دلار با رشد ۲۸ درصدی به ۸.۵ تریلیون دلار رسید و سهم آن ۰.۷ واحد درصد افزایش یافت و به ۸۹.۱ درصد رسید که بالاترین سطح از آوریل ۲۰۰۴ است. از آنجا که هر معامله ارزی دو ارز را در بر می‌گیرد، مجموع سهم همه ارزها ۲۰۰ درصد می‌شود؛ بنابراین ۸۹.۱ درصد به این معناست که دلار تقریباً در ۹۰ درصد معاملات ارزی جهان حاضر است. در مقابل، سهم دلار از ذخایر ارزی جهان در بازه ۲۰۲۲ تا ۲۰۲۵ در مجموع ۲.۶ واحد درصد کاهش یافت و به ۵۶.۸ درصد رسید، اما سهم آن در سطح جریان معاملات افزایش یافت — سهم پرداخت‌های بین‌المللی دلار بر اساس آمار سوئیفت در همین دوره ۷ واحد درصد رشد کرد و به ۴۸.۳ درصد رسید. این واگرایی میان شاخص‌های مرتبط نشان می‌دهد که روایت «دلارزدایی» در سطح معاملات ارزی از پشتوانه داده‌ای برخوردار نیست.

دلالت‌های ساختاری

تصویری که داده‌های فوق ترسیم می‌کنند این است: برتری بازارهای مالی آمریکا، در عمق، نقدشوندگی و جذابیت نهادی بازارهای آن ریشه دارد، نه بر موانع تجاری یا مداخله اداری تکیه دارد، بلکه. همان‌گونه که تحلیل مؤسسه اقتصاد بین‌الملل پترسون اشاره کرده، دلیل بنیادین تداوم تخصیص دارایی سرمایه‌گذاران خارجی به آمریکا، نقش دلار به‌عنوان دارایی امن محوری نظام پولی بین‌الملل و توانایی منحصربه‌فرد آمریکا در تبدیل سرمایه واقعی و بدهی عمومی به دارایی‌های قابل معامله است. با این حال، این وابستگی آسیب‌پذیری بالقوه‌ای نیز به شمار می‌رود. در سال ۲۰۲۵، کسری حساب جاری آمریکا به ۱.۱۲ تریلیون دلار رسید و معاملات خالص حساب مالی نشان می‌دهد آمریکا ۱.۲۱ تریلیون دلار از ساکنان خارجی استقراض کرده است. حجم ورود سرمایه‌های سوداگرانه به سطحی رسیده که به حمایت «روحیه بیرونی‌ها» وابسته است؛ اگر سرمایه‌گذاران جهانی تخصیص دارایی‌های خود به آمریکا را کاهش دهند، ضربه می‌تواند بسیار شدید باشد.

منابع

Visual Capitalist, “The World’s $158 Trillion Stock Market in One Chart,” August 2025. Evaluator Funds, “The World’s $160 Trillion Debt Market In One Chart,” September 2026. IMF, “Enhancing Financial Stability for Resilience During Uncertain Times,” April 2025. BEA, “U.S. International Transactions and Investment Position, 4th Quarter and Year 2025,” March 2026. Peterson Institute for International Economics, “WP 25-14: The US External Position,” July 2025. GuruFocus, “Global Investors Flood US Stocks With $290B Buying Spree,” September 2025. Ziarul Bursa, “Global stock market – record capitalization, dominated by the US,” August 2026.