سیدزکریا محمودیرجا، عضو هیئت علمی پژوهشگاه مطالعات امنیت و پیشرفت، در یادداشتی مطرح کرد؛
امنیت واقعی با سکوت ناشی از ترس چه تفاوتی دارد؟ / ریشهیابی ضرورت امنیت در انسانشناسی اعتباریات از منظر علامه طباطبایی
امنیت در ژرفترین لایه حیات اجتماعی، صرفاً یکی از کارویژههای دولت یا مسئلهای معطوف به کنترل تهدیدهای نظامی نیست؛ بلکه شرط امکان شکلگیری نظم سیاسی، حقوق، اخلاق، تمدن و زندگی مشترک است. انسان پیش از آنکه بتواند درباره عدالت، آزادی، فضیلت، حکومت و خیر عمومی بیندیشد، باید از امکان بقای خویش و استمرار روابط اجتماعی اطمینان نسبی داشته باشد. ازاینرو، امنیت وضعیتی است که در آن انسان بتواند جان، مال، حیثیت، اراده و امکان کنش خود را در برابر تعرض حفظ کند و در محیطی نسبتاً پایدار و پیشبینیپذیر، اهداف فردی و جمعی خویش را دنبال نماید (مصلح، ۱۳۹۳: ۸۵ـ۸۷). در تاریخ فلسفه سیاسی، مسئله امنیت غالباً از طریق نسبت انسان با جامعه و حکومت توضیح داده شده است. در اندیشه ارسطو، انسان موجودی سیاسی و مدنیبالطبع تلقی میشود که تنها در بستر جامعه سیاسی میتواند به فضیلت و کمال برسد (فاستر، ۱۴۰۲). در اندیشه تامس هابز، انسانها در وضع طبیعی بهدلیل ترس از مرگ و رقابت بر سر منابع محدود، در معرض جنگ همه علیه همه قرار دارند و برای رهایی از این وضعیت ناامن، از طریق قرارداد اجتماعی قدرتی مشترک ایجاد میکنند (کاپلستون، ۱۴۰۴: ۴۳). جان لاک، امنیت را با صیانت از حقوق طبیعی جان، آزادی و مالکیت پیوند میزند و ژان ژاک روسو از گذار ارادههای پراکنده و متزاحم به اراده عمومی سخن میگوید (عالم، ۱۴۰۵). در نظریههای معاصر نیز مفهوم امنیت از ابعاد صرفاً سختافزاری و نظامی فراتر رفته و در سطوح سیاسی، اقتصادی، اجتماعی، هویتی و ادراکی بررسی شده است. باوجوداین، همچنان این پرسش فلسفی باقی است که ضرورت امنیت اساساً از کدام ویژگی وجودی انسان سرچشمه میگیرد؟ آیا امنیت صرفاً نتیجه توافق، مصلحتاندیشی ثانوی و قرارداد اجتماعی است یا بر نیازهایی واقعی و تکوینی استوار است؟ آیا انسان ذاتاً اجتماعی و صلحطلب است، یا تعارض میان ارادهها او را به پذیرش نظم سیاسی ناگزیر میسازد؟
به گزارش خبرنگار پایگاه خبری – تحلیلی مفتاح علوم انسانی اسلامی، سیدزکریا محمودیرجا، عضو هیئت علمی پژوهشگاه مطالعات امنیت و پیشرفت نظریه ادراکات اعتباری علامه طباطبایی دستگاه مفهومی کارآمدی برای پاسخگویی به این پرسشها فراهم میآورد. در این نظریه، انسان از یک سو موجودی نیازمند، ناقص و برخوردار از میل تکوینی به بقا است و از سوی دیگر، فاعلی آگاه و اعتبارساز به شمار میرود که برای تنظیم رابطه خود با جهان پیرامون و دیگر انسانها، مفاهیمی مانند حق، مالکیت، عدالت، تکلیف، ریاست و حکومت را انشا میکند. بر این بنیاد، امنیت از حب ذات و اصل استخدام آغاز میشود، در اثر تعارض ارادهها به استخدام متقابل و مدنیت اضطراری میانجامد و سرانجام در قالب اعتبارات اجتماعی و سیاسی تثبیت میگردد (حسینزاده دیلمی و همکاران، ۱۴۰۳: ۷۲ـ۷۴).