به گزارش خبرنگار پایگاه خبری – تحلیلی مفتاح علوم انسانی اسلامی، به گزارش پایگاه اطلاع رسانی پژوهشکده اسلام تمدنی، در نشست علمی «جایگاه آزادی در حکمرانی نبوی با تأکید بر دیدگاه شهید مطهری»، دکتر سیدمجید ظهیری، رئیس پژوهشکده اسلام تمدنی و مدیر گروه و عضو هیأت علمی گروه حکمت و کلام جدید، به تبیین مفهوم آزادی در سیره پیامبر اکرم(ص) و بازخوانی آن در اندیشه استاد شهید مرتضی مطهری پرداخت. وی در مقدمه سخنان خود، آزادی را یکی از بنیادی‌ترین مفاهیم در فلسفه سیاسی اسلام و از ارکان اصلی حکمرانی نبوی دانست و تأکید کرد که پرسش محوری امروز آن است که آزادی در حکومت دینی چه معنا و جایگاهی دارد و چگونه می‌توان آن را در چارچوب اندیشه اسلامی بازتعریف کرد؟

آزادی؛ اصل الهی در حکمرانی نبوی

دکتر ظهیری با استناد به آیه شریفه «لا إِکراهَ فِی الدِّین»، تصریح کرد: آزادی در حکومت پیامبر اسلام نه یک امتیاز حکومتی، بلکه حقی الهی و انسانی است. به گفته وی، در مدینه النبی، آزادی عقیده، آزادی انتخاب در بیعت، آزادی بیان و نقد، و حتی مدارا با مخالفان، از جلوه‌های روشن حکمرانی مبتنی بر کرامت انسان بود. او به نمونه‌هایی تاریخی اشاره کرد؛ از جمله پیمان مدینه که آزادی دینی اقلیت‌ها را تضمین می‌کرد، مشورت‌های پیامبر با اصحاب در تصمیمات مهم سیاسی و نظامی، و شیوه برخورد پیامبر با منتقدان و مخالفان که بر مدار تحمل، گفت‌وگو و عدالت استوار بود.

آزادی در اندیشه شهید مطهری؛ آزادی مسئولانه

در بخش دیگری از این نشست، دیدگاه‌های استاد شهید مطهری درباره آزادی مورد تحلیل قرار گرفت. دکتر ظهیری با تأکید بر اینکه مطهری آزادی را شرط انسان بودن و پیش‌نیاز رشد و کمال می‌داند، خاطرنشان کرد: از منظر مطهری، آزادی به معنای رهایی مطلق از هر قید نیست، بلکه آزادی مسئولانه است؛ آزادی‌ای که در چارچوب عقل، اخلاق، عدالت و مسئولیت اجتماعی معنا پیدا می‌کند. وی تصریح کرد: مطهری آزادی را در سه سطح مهم بررسی می‌کند:  آزادی فردی در انتخاب عقیده و سبک زندگی، آزادی اجتماعی در مشارکت سیاسی، نقد و اظهار نظر،  و آزادی معنوی به‌عنوان عالی‌ترین مرتبه آزادی؛ یعنی رهایی از اسارت نفس و تمایلات نفسانی.

تفاوت آزادی نبوی با آزادی لیبرالی

دکتر ظهیری در ادامه، به تمایز بنیادین میان آزادی در اندیشه اسلامی و آزادی لیبرالی پرداخت و گفت: در حالی که آزادی لیبرالی غالباً بر رهایی بی‌قید تأکید دارد، آزادی در حکمرانی نبوی بر تعادل میان آزادی، عدالت و اخلاق استوار است. آزادی بدون عدالت می‌تواند به سلطه طبقاتی بینجامد، و آزادی بدون اخلاق، زمینه‌ساز هرج‌ومرج و فروپاشی معنوی جامعه خواهد شد. در پایان این نشست، تأکید شد که حکمرانی نبوی الگویی الهام‌بخش برای جهان معاصر است؛ الگویی که هم کرامت انسانی را پاس می‌دارد و هم مسئولیت اجتماعی را تقویت می‌کند. اندیشه شهید مطهری در این زمینه، نشان می‌دهد که آزادی در اسلام، نه یک شعار سیاسی، بلکه اصلی فلسفی، اخلاقی و تمدن‌ساز است که می‌تواند راهگشای چالش‌های امروز در عرصه آزادی و عدالت باشد.