به گزارش خبرنگار پایگاه خبری – تحلیلی مفتاح علوم انسانی اسلامی، به نقل از پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی؛ هم‌اندیشی علمی «جنگ رمضان؛ سنت‌های مقاومت از منظر قرآن کریم» به همت پژوهشکده فرهنگ و معارف قرآن پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی برگزار شد. در این نشست، دکتر سید علی‌نقی ایازی، عضو هیأت علمی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، به تبیین مبانی قرآنی دفاع و مقاومت و نسبت آن با مفاهیمی همچون مسئولیت جمعی و عدالت پرداخت. دکتر ایازی در ابتدای سخنان خود با اشاره به مفهوم دفاع در قرآن کریم، تأکید کرد: این مفهوم را نمی‌توان صرفاً به یک اقدام نظامی محدود دانست، بلکه دفاع در اندیشه قرآنی، کنشی راهبردی برای حفظ ارزش‌ها به شمار می‌رود.

۱. دفاع؛ سنتی الهی و فراتر از اقدام نظامی

دکتر ایازی با استناد به آیات ۳۹ و ۴۰ سوره حج، تصریح کرد که دفاع در قرآن به عنوان یک سنت الهی بیان شده است. به گفته ایشان، این سنت نشان می‌دهد که قرآن، دفاع را نه یک امتیاز برای قدرتمندان، بلکه یک مسئولیت جمعی برای کل جامعه تعریف می‌کند. از منظر قرآن، همه مؤمنان در قبال یکدیگر و در برابر تهدیدات، مسئولیت دارند و این وظیفه تنها در انحصار حکومت یا گروه خاصی نیست.

۲. مثلث صبر، تقوای جمعی و مشورت؛ ساختار دفاع قرآنی

دکتر ایازی با تأکید بر اینکه قرآن برای تحقق این مسئولیت جمعی، ساختاری منسجم ترسیم کرده است، از سه مفهوم محوری نام برد: -صبر: استقامت در برابر سختی‌ها بدون از دست دادن جهت‌گیری ارزشی و اخلاقی. -تقوای جمعی: خودنگه‌داری گروهی جامعه از آفاتی همچون فساد، تفرقه و ظلم. -مشورت: تصمیم‌گیری مشارکتی بر پایه آیه «وَأَمْرُهُمْ شُورَى بَیْنَهُمْ» (سوره شوری، آیه ۳۸). وی تأکید کرد: این اضلاع سه‌گانه به‌گونه‌ای در هم تنیده شده‌اند که نظامی پویا و کارآمد برای دفاع و مقاومت در برابر تهدیدات ایجاد می‌کنند. رهاورد این سه ضلع، یعنی ثمره تحقق «صبر»، «تقوای جمعی» و «مشورت»، چیزی جز عدالت نیست. به بیان ایشان، اگر این سه اصل محقق شوند، خروجی آن عدالت در تمامی شئون جامعه خواهد بود؛ چه در توزیع منابع، چه در اجرای قوانین و چه در دفاع از مظلوم.

۳. مقاومت؛ گستره‌ای فراتر از میدان نبرد

دکتر ایازی در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به مسائل نظام‌وار در سوره فصلت و سوره محمد (ص)، مفهوم مقاومت را گستره‌ای بسیار وسیع‌تر از یک کنش سیاسی یا نظامی صِرف توصیف کرد و گفت: نتیجه چنین مقاومتی، رهبری به عنوان کنش اصلی مقاومت است و مقاومت صرفاً سیاسی نیست، بلکه تولید مستمر ارزش‌هاست. وی ادامه داد: رهبری در این نگاه، نه به معنای قدرت سیاسی، بلکه به عنوان کنش اصلی مقاومت تعریف می‌شود؛ یعنی توانایی جهت‌دهی، هماهنگی و الهام‌بخشی برای تولید مستمر ارزش‌هایی مانند علم، اخلاق، هنر و رفاه عادلانه. ایشان هشدار داد که اگر مقاومت صرفاً معطوف به قدرت سیاسی بماند، دچار آفت ایدئولوژی زدگی و فرسایش خواهد شد. بنابراین مقاومت زمانی پویا و ماندگار خواهد بود که به تولید ارزش‌های فرهنگی و اجتماعی بینجامد. دکتر ایازی در جمع بندی سخنان خود گفت: نگاه قرآنی به دفاع و مقاومت، فراتر از رویکردهای امنیتی و نظامی، ریشه در یک مسئولیت اجتماعی اخلاق‌محور دارد. مفاهیمی چون صبر، تقوای جمعی، مشورت و عدالت و نیز تولید مستمر ارزش‌ها، می‌تواند چارچوب نظری دقیقی برای تحلیل الگوهای مقاومت در جوامع اسلامی معاصر ارائه دهد.