به گزارش خبرنگار پایگاه خبری – تحلیلی مفتاح علوم انسانی اسلامی، میرهادی رهگشای، کارشناس اقتصادی و پژوهشگر اندیشکده اقتصاد مقاومتی، در برنامه میز اقتصاد شبکه خبر، مطرح کرد؛

اقتصاد مقاومتی یعنی چه؟

مقوله «اقتصاد مقاومتی» هم مورد تأکید رهبر شهید و هم مورد تأکید رهبر حاضر است و ایشان همواره بر این نکته تأکید دارند که دولت‌ها باید سیاست‌های خود را به‌گونه‌ای پیش ببرند که کشور به سمت اقتصاد مقاومتی حرکت کند. اگر بخواهیم شرایط فعلی کشورمان را با کشوری دارای اقتصاد متعارف، چه در منطقه خودمان و چه در اروپا یا سایر نقاط جهان، مقایسه کنیم، از نظر تاب‌آوری وضعیت چندان نامطلوبی نداریم. مفهوم اقتصاد مقاومتی به این معناست که شوک‌های بیرونی و حتی درونی، تأثیر جدی و تعیین‌کننده‌ای بر اقتصاد کشور نداشته باشند.

ایران در شرایطی متفاوت از سایر کشورها قرار دارد

البته وضعیت کشور ما، با توجه به شرایط دشواری که در آن قرار داریم و جنگی که با آن مواجه هستیم، اساساً قابل مقایسه با هیچ کشور دیگری نیست. کشوری که خود را ابرقدرت جهان می‌داند، به‌صورت همه‌جانبه و از جنبه‌های اقتصادی و نظامی به کشور ما تجاوز کرده است؛ اما ما توانسته‌ایم آن را از دستیابی به اهدافش بازداریم و تا حدودی نیز چرخه اقتصادی کشور را به حرکت ادامه دهیم. البته گرانی وجود دارد، نرخ ارز افزایش یافته و وضعیت اقتصادی مطلوب نیست؛ اما همان‌طور که عرض کردم، اگر هر کشور دیگری در شرایط مشابه کشور ما قرار می‌گرفت، قطعاً با مشکلات اقتصادی بسیار بیشتری مواجه می‌شد. حتی همین امروز که ما صرفاً عبور و مرور از تنگه هرمز را تا حدودی محدود کرده‌ایم، کشورهای منطقه با مشکلات جدی مواجه شده‌اند؛ کشورهایی که شاید درآمدها و منابع اقتصادی بسیار بالاتری نیز داشته باشند. بنابراین، از نظر تاب‌آوری، نمره بسیار پایین‌تری نسبت به کشور ما می‌گیرند.

جهان نیز به سمت افزایش تاب‌آوری حرکت کرده است

در حدود یک دهه اخیر، شاید از زمان ریاست‌جمهوری قبلی دونالد ترامپ در آمریکا، مجموعه حوادث جهان به سمت نوعی پیش‌بینی‌ناپذیری حرکت کرده است. در نتیجه، تقریباً همه کشورهای دنیا به این نتیجه رسیده‌اند که باید به سمت افزایش تاب‌آوری حرکت کنند. ممکن است اتفاقاتی رخ دهد که به‌یکباره شوکی را از عرصه جهانی به اقتصاد یک کشور وارد کند؛ بنابراین کشورها باید برای چنین شرایطی آماده باشند. به همین دلیل، بسیاری از کشورها از وضعیتی که در آن صرفاً تبادلات خارجی و سیاست‌های اقتصادی خود را بر اساس مزیت اقتصادی تنظیم می‌کردند، فاصله گرفته و به سمت اولویت دادن به تاب‌آوری و امنیت اقتصادی حرکت کرده‌اند. این موضوع برای کشوری مانند ایران که سال‌ها درگیر جنگ اقتصادی بوده است، اهمیت ویژه‌ای دارد.

دو نقطه ضعف اساسی در تاب‌آوری اقتصادی ایران

اساسی‌ترین عواملی که تاب‌آوری اقتصادی ما را بیشتر تحت تأثیر قرار داده‌اند عبارتند از: نخست، بحث تراز مبادلات خارجی ما که نتیجه آن را در جهش‌های ارزی مشاهده می‌کنیم. این مسئله واقعاً یکی از نقاط ضعف اساسی اقتصاد ماست و به نوعی تاب‌آوری اقتصادی کشور را به‌شدت تحت تأثیر قرار داده است. مسئله دوم، شیوه تأمین نیازهای اساسی کشور از خارج است. در ۱۰ تا ۱۵ سال اخیر که با تحریم مواجه بوده‌ایم، برای تأمین بسیاری از کالاها و در حوزه‌های مختلف تجاری، به فکر راه‌حل افتاده و اقداماتی نیز در صنایع مختلف انجام داده‌ایم؛ اما متأسفانه در زمینه تأمین نهاده‌های اساسی کشاورزی، اقدام و تدبیر کافی صورت نگرفته است. البته ممکن است برخی بگویند یکی از دلایل این مسئله آن بوده که تحریم‌ها این بخش را شامل نمی‌شده است. با این حال، وضعیت موجود شرایطی نیست که به‌طور کامل تحت کنترل و اختیار دولت باشد و عملاً تاب‌آوری کشور را از این ناحیه با اختلال مواجه کرده است. مشاهده کل برنامه [video width="432" height="242" mp4="https://ihkn.ir/wp-content/uploads/2026/09/VideoCutter_0x16cc0b84_480p.mp4"][/video]