در سیزدهمین مجمع عمومی انجمن فقه و حقوق اسلامی حوزه علمیه مطرح شد؛
بدون تقویت اصول فقه، دستیابی به فقه پویا ممکن نیست / ضرورت مقابله با افراط و تفریط در معارف دینی
آیتالله عبدالله جوادی آملی در پیام تصویری به سیزدهمین مجمع عمومی انجمن فقه و حقوق اسلامی، با تأکید بر اینکه پویایی فقه بدون تقویت اصول فقه و منطق امکانپذیر نیست، توسعه علمی اصول، پاسخگویی به مسائل نوپدید و احیای پژوهشهای عمیق قرآنی را از الزامات بالندگی فقه اسلامی دانست.
به گزارش خبرنگار پایگاه خبری – تحلیلی مفتاح علوم انسانی اسلامی، سیزدهمین مجمع عمومی انجمن فقه و حقوق اسلامی حوزه علمیه با پیام تصویری آیتالله عبدالله جوادی آملی و سخنرانی آیتالله ابوالقاسم علیدوست، در محل دبیرخانه انجمنهای علمی حوزه برگزار شد.
آیتالله جوادی آملی در پیام تصویری خود با اشاره به جایگاه علمی این انجمن اظهار داشت: این انجمن از آن جهت بابرکت است که به نام قرآن و فقه مزین است و هرچه پژوهشهای عالمانه در پرتو قرآن و عترت در این انجمنها انجام شود، هم حوزه و هم دانشگاه پربارتر خواهند شد.
آیتالله جوادی آملی: توسعه فقه از مسیر اصول؛ شرط پویایی و بالندگی فقاهت
ایشان با تأکید بر اینکه کار اصلی حوزه، کار فقهی است، افزود: توسعه فقه و حقوق برای دستیابی به رشد و بالندگی، باید از «اصول» به عنوان دالان ورودی فقه عبور کند. به گفته وی، احیای مسائل نو، بازنگری در مباحث گذشته و پاسخگویی به نیازهای روز، مستلزم افزودن فصلی عمیق و علمی در اصول فقه است و بدون عبور از این مسیر، دستیابی به فقهی پویا ممکن نخواهد بود.
این مرجع تقلید با اشاره به نقش «منطق» در شکوفایی اصول، تصریح کرد: اصلی که میتواند اصول را بارور و فقه را بالندهتر کند، منطق است. متأسفانه علوم عقلی، بهویژه منطق، در حوزهها کمتر رواج دارد؛ در حالی که تقویت آن میتواند از طرح و نگارش مطالب بدون استدلال جلوگیری کند.
ایشان در تبیین تحول موضوعات فقهی، به مثال تغییر در مصادیق «مکیل» و «موزون» اشاره کرد و گفت: تغییراتی که امروز مشاهده میشود، تغییر در موضوع است نه تغییر در دین. برای نمونه، کالایی که پیشتر عددی معامله میشد، اگر امروز کیلویی عرضه شود، حکم آن متفاوت خواهد بود و این ناشی از تغییر موضوع است.
آیتالله جوادی آملی همچنین با اشاره به ضرورت پویایی علم اصول خاطرنشان کرد: امروز برای بررسی مباحث اصولی به «کفایه» مراجعه میشود و «معالم» پاسخگوی نیازهای فعلی نیست. اصول باید زنده و ضابطهمند شود تا فقه بر پایهای علمی استوار گردد.
آیتالله علیدوست: ظرفیتهای علمی انجمن برای برگزاری نشستهای تخصصی
در ادامه آیتالله ابوالقاسم علیدوست، عضو جامعه مدرسین حوزه علمیه قم با اشاره به فرارسیدن ماه شعبان و نزدیکی به ماه مبارک رمضان، بر ضرورت بهرهگیری معنوی از این ایام تأکید کرد و توصیههایی عبادی و علمی ارائه داد.
وی با بیان اینکه «از بزرگان آموختهایم گاه هدایایی را به اهلبیت(ع) تقدیم کنیم»، پیشنهاد کرد سوره «صافات» که در برخی روایات به عنوان سورهای معرفی شده که انسان را با انبیا محشور میکند، مورد توجه و تلاوت قرار گیرد.
آیتالله علیدوست در ادامه سخنان خود با تأکید بر اهمیت «زیارت جامعه کبیره» اظهار داشت: بزرگان ما این زیارت را جزو برنامههای ثابت خود قرار داده بودند. این زیارت که از امام هادی نقل شده، امروز مورد هجمه برخی جریانها قرار گرفته و آن را متعلق به غالیان میدانند، در حالی که این متن ریشه در معارف اصیل شیعی دارد.
وی با اشاره به اینکه در این زیارت حدود ۲۷۰ صفت برای ائمه اطهار(ع) بیان شده است، توصیه کرد علاقهمندان دستکم هفتهای یکبار و در صورت امکان بهصورت روزانه آن را قرائت کنند و افزود: شایسته است این عمل را از هفته پایانی شعبان آغاز کنیم تا هدیهای معنوی به ساحت اهلبیت(ع) تقدیم شود.
عضو جامعه مدرسین حوزه علمیه قم در بخش دیگری از سخنان خود به ظرفیتهای علمی انجمن اشاره کرد و گفت: حضور گسترده فرهیختگان حوزوی و دانشگاهی این امکان را فراهم کرده است که در ماه رمضان امسال، جلسات رمضانیهای با حضور حدود ۲۰ کارشناس و استاد برجسته در فضای مجازی برگزار شود.
به گفته وی، موضوعات این نشستها در حال تدوین است و تلاش شده به مباحث کمتر پرداختهشده یا موضوعات شبههمحور توجه ویژه شود.
آیتالله علیدوست: ضرورت حفظ کیفیت علمی در نشریات تخصصی
آیتالله علیدوست با تأکید بر لزوم صیانت از کیفیت علمی مقالات، به دو فصلنامه تخصصی انجمن اشاره کرد و افزود: این دو نشریه تنها مجلاتی هستند که بهصورت تخصصی در محور «قرآن، فقه و حقوق اسلامی» فعالیت میکنند و وارد حوزه مباحث صرفاً عبادی یا معارفی نمیشوند.
وی این رویکرد را هم مزیت و هم محدودیت دانست و تصریح کرد: بسیاری از مقالات ارسالی گرچه ارزشمندند، اما قرآنمحور نیستند و بیشتر روایی یا فقهیاند؛ از این رو امکان انتشار آنها در چارچوب مأموریت علمی نشریات فراهم نیست.
آیتالله علیدوست: مقابله با افراط و تفریط در معارف دینی
این استاد حوزه علمیه در پایان با تبیین فلسفه وجودی انجمن فقه و حقوق اسلامی، به وجود دو جریان افراط و تفریط در عرصه معارف دینی اشاره کرد و گفت: جریانی گاه به سنت و روایات بیمهری میکند و آنها را منسوخ میپندارد و در مقابل، جریانی دیگر حاضر نیست سنجههای عقل و قرآن را در ارزیابی اخبار لحاظ کند.
وی تأکید کرد: جریان مطلوب امروز، جریان «اعتدال» است؛ نه افراط و نه تفریط. فعالیت انجمن فقه و حقوق اسلامی در راستای ترویج همین خط اعتدال تعریف میشود و ضرورت آن در شرایط کنونی بیش از پیش احساس میشود.
حجتالاسلام جوان آراسته: فقه حکومتی؛ پاسخگوی نیازهای نظام اسلامی
حجتالاسلام جوان آراسته، دبیر جلسه و دانشیار گروه حقوق و فقه اجتماعی پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، با تأکید بر خطیر بودن خدمت به دستگاه فقاهت، توسعه فقه نظامساز و فقه حکومتی را ضرورتی راهبردی برشمرد.
وی با اشاره به اهمیت رویکردهای نوین پژوهشی اظهار داشت: تحقق فقه کارآمد در عرصه حکمرانی، مستلزم تقویت پژوهشهای میانرشتهای میان فقه، حقوق، علوم سیاسی و علوم اجتماعی است. به گفته او، نظریهپردازی در مسائل مستحدثه و مواجهه علمی با چالشهای نوپدید، در کنار نقد و ارزیابی روشمند دیدگاههای فقهی و حقوقی موجود، از الزامات این مسیر به شمار میرود.
آراسته بر ارتقای مهارتهای پژوهشی طلاب و دانشپژوهان نیز تأکید کرد و افزود: برگزاری کارگاهها و نشستهای علمی تخصصی از جمله اقداماتی است که انجمن در سالهای اخیر دنبال کرده است. وی همچنین از ایجاد ارتباط مؤثر میان پژوهشگران حوزه و دانشگاه و انعقاد تفاهمنامههای متعدد با مراکز علمی داخلی خبر داد و خاطرنشان کرد: با وجود این اقدامات، همکاری منسجم با مراکز علمی خارجی هنوز به طور کامل محقق نشده است.
دبیر جلسه با توصیف انجمن به عنوان نهادی علمی و وزین که به برکت نام قرآن و فقه شکل گرفته است، تصریح کرد: هرچه فعالیتهای پژوهشی در پرتو قرآن و با رویکردی عالمانه پیش رود، هم بر غنای علمی آن افزوده میشود و هم به مأموریت اصلی حوزه در توسعه فقه و حقوق یاری میرساند. وی «ورود به دالان ورودی اصول فقه» را شرط تولید مطالب نو، رفع اشکالات پیشین و پاسخگویی به انتظارات روز جامعه دانست.
آراسته در ادامه با تمرکز بر جایگاه «اصول» تأکید کرد: اصول فقه بدون اتکا به منطق شکوفا نمیشود. به گفته او، تقویت بنیانهای عقلی و برخورداری از منطق استوار، امروز ضرورتی مضاعف دارد. وی با اشاره به سیره عالمان پیشین یادآور شد: بزرگان پس از فراگیری منطق، کاربست آن را در زندگی روزمره میآزمودند تا از درستی فهم خود اطمینان حاصل کنند.
دبیر جلسه در بخش پایانی سخنان خود با اشاره به تحلیلهای اندیشمندان غربی از انقلاب اسلامی، اظهار داشت: پس از پیروزی انقلاب، روزنامهای ایتالیایی مأمور رصد تحولات ایران شد و بر اساس دیدگاههای میشل فوکو اعلام کرد که انقلاب مردم ایران صرفاً انگیزههای مادی و اقتصادی نداشت. وی افزود: هرچند مشکلات اقتصادی در دوره محمدرضا پهلوی وجود داشت، اما علت اصلی قیام نبود؛ بلکه مردم ایران در پی تحولی بنیادین در اندیشه، نگرش و سبک زندگی سیاسی-اجتماعی خود بودند.
آراسته تأکید کرد: اسلام به عنوان مکتبی جامع، هم درمان دردهای فردی و هم راهحل مسائل اجتماعی را ارائه داد و رهبری امام خمینی و مذهب تشیع، نقشی برجسته در بسیج تودهها ایفا کردند. وی انقلاب اسلامی را نهضتی کمنظیر از حیث وسعت، عمق، شور و یکپارچگی در جهان توصیف کرد.