تنظیمات
اندازه فونت :
چاپ خبر
گروه : h133
حوزه : ۱۰ خبر اول, اخبار, برگزیده ترین ها, عرصه حکمرانی, گزارش, مشروح خبرها, مهم ترین خبر صفحه اول
شماره : 47263
تاریخ : ۱۵ مهر, ۱۴۰۵ :: ۱۱:۱۶
حجت‌الاسلام والمسلمین سیدکاظم سیدباقری، مدیر گروه سیاست پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، در نشست علمی «طرح‌واره مدخل عدالت» مطرح کرد؛ عدالت چگونه از یک آرمان به سازوکار حکمرانی تبدیل می‌شود؟ وقتی ما از عدالت سخن می‌گوییم حوزه‌های مختلفی می‌تواند مورد توجه باشد؛ عدالت فردی، اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی و سیاسی و … ولی مهم این است که بدانیم سنگینی کفه کار باید به سمت کدام بعد برود. حاکمیت قانون، تامین فرصت‌های برابر و توزیع عادلانه امکانات و توزیع مناصب و منابع بر اساس استحقاق و شایستگی و شفافیت و پاسخگویی باید  در عدالت خود را نشان دهد.

به گزارش خبرنگار پایگاه خبری – تحلیلی مفتاح علوم انسانی اسلامی، به نقل از ایکنا، حجت‌الاسلام والمسلمین سیدکاظم سیدباقری، مدیر گروه سیاست پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، شامگاه ۱۲ مهرماه در نشست علمی «طرح‌واره مدخل عدالت» با بیان اینکه عدالت یکی از بنیادی‌ترین مفاهیم و یک آرمان محوری و اصلی در انقلاب اسلامی و از دهه ۱۳۴۰ بوده و هست، گفت: اصولا اندیشه شیعی، عدالت‌طلب بوده است؛ این بیان رهبر شهید بیان شفای برای تبیین نسبت انقلاب و عدالت است که فرمودند فلسفه وجودی انقلاب اسلامی و کارگزاران آن عدالت است. سیدباقری با بیان اینکه باید رصد تاریخی گفتمان عدالت را به صورت شفاف در نظر داشته باشیم، اظهار کرد: بحث توحید، آزادی، کرامت و مسئولیت در بحث عدالت از اهمیت زیادی برخوردار است و از سوی دیگر بحث کرامت ذاتی انسان و حقوق فطری او هم رابطه مستقیمی با عدالت دارد. عضو هیأت علمی گروه سیاست پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی با اشاره به مبنا، اصول و معیارهای عدالت در گفتمان انقلاب اسلامی و راه‌کارهای تحقق آن، تصریح کرد: در این راستا اندیشوران انقلاب مانند امامین انقلاب و شهید بهشتی و مطهری و سایر دغدغه‌مندان باید مورد توجه قرار بگیرند. با این روند ما با یک مجموعه از اندیشوران در این قلمرو همراه هستیم. سیدباقری با اشاره به مقوله عدالت اجتماعی، اضافه کرد: هرچند این عدالت یک مبنای بنیادین دارد که همان عدالت فردی و اخلاقی است که به عرصه اجتماعی خیزش می‌کند اما وقتی انقلاب اسلامی از عدالت سخن می‌گوید همه عرصه‌ها را مانند عدالت سیاسی، اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی، فضایی، بهداشتی، تعلیم و تربیت و … را در برمی‌گیرد. البته طبیعی است در یک متن صد صفحه‌ای دانشنامه شاید نتوان به همه ابعد پرداخت ولی عدالت اجتماعی محوریت دارد و مانند نخ تسبیح است. عضو هیأت علمی گروه سیاست پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی به معیارهای عدالت اشاره و اظهار کرد: دو الگو در این زمینه راهبر ماست؛ اول الگوی شهید صدر که می‌گوید ما وقتی به عرصه اقتصاد نگاه می‌کنیم عدالت یا مربوط به قبل از تولید، یا هنگام تولید و یا بعد از تولید است؛ از نظر وی معیار، در قبل تولید این است که همه از هر جهت برابر هستند و هر کسی هر مقدار کار و تلاش می‌کند باید از مواهب آن هم بهره‌مند شود. وی ادامه داد: در مرحله سوم هم انسان‌ها تلاش خود را می‌کنند ولی ممکن است برخی به نتیجه لازم نرسند و به هر دلیلی تولید او ضایع شده و از بین برود. در اینجا معیار، حد کفاف از منظر شهید صدر است. پس در یک جمع‌بندی، معیار قبل از تولید، برابری، هنگام تولید کار و تلاش و بعد از تولید حدکفاف در صورت به نتیجه نرسیدن تلاش و یا نیازمندی ابتدایی است؛ این چارچوب، چارچوب خوب و راهگشاست. رئیس اندیشکده عدالت بیان کرد: ما بارها در اندیشکده عدالت در این باره سخن گفتیم و بحث کردیم و به یک الگویی رسیدیم و آن این است که معیار همه‌جایی در بحث عدالت، برابری مبتنی بر استحقاق و تناسب‌مدار است که طبیعتا از نگرش سوسیالیستی جدا می‌شود.

برخورداری از حد کفاف؛ پایین‌ترین مرتبه عدالت اقتصادی

عضو هیأت علمی گروه سیاست پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی با تاکید بر لزوم اعطای حق برابر برای همه افراد در تحقق عدالت، گفت: اگر معیارِ نیاز مورد توجه باشد همه افراد با نیازِ برابر باید دارای حق برابر باشند یعنی برخورداری از حد کفاف زندگی باید مدنظر باشد؛ بنابراین اگر کسی از ما بپرسد مفهوم مرکزی عدالت چیست؟ می‌توان گفت حق برابری یعنی گویا حق و برابری مفهوم عدالت را می‌سازند.
وی با اشاره به معیار برآمده از تلاش و کار انسان، اضافه کرد: این دغدغه شهید صدر است ولی در قالب متفاوتی ریخته می‌شود لذا در اینجا بحث از تلاش و شایستگی اکتسابی افراد پیش می‌آید و باز افراد برابر در شایستگی باید واجد حق برابر هم باشند. طبعا اصل تناسب و مسئولیت در اینجا مدنظر است و زیاده‌طلبی‌ها رد خواهد شد.
این پژوهشگر اندیشه سیاسی، ادامه داد: وقتی ما از عدالت سخن می‌گوییم حوزه‌های مختلفی می‌تواند مورد توجه باشد؛ عدالت فردی، اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی و سیاسی و … ولی مهم این است که بدانیم سنگینی کفه کار باید به سمت کدام بعد برود.
سیدباقری با اشاره به چگونگی تحقق معیارهای عدالت و راهبردهای آن، اضافه کرد: حاکمیت قانون، تامین فرصت‌های برابر و توزیع عادلانه امکانات و توزیع مناصب و منابع بر اساس استحقاق و شایستگی و شفافیت و پاسخگویی باید  در عدالت خود را نشان دهد.

راهبردهای تحقق عدالت

وی با اشاره به راهبردها با بیان اینکه راهبردها، جزئی و ناظر به عمل هستند، افزود:  ساز و کار شفاف و قابل دسترسی برای رسیدگی به درخواست‌ها و شکایات، حمایت هدفمند از اقشار محروم، اصلاح فرایندهای اداری و اقتصادی، تدوین ضوابط روشن، تقویت شفافیت، نظارت عمومی و اصلاح مستمر قوانین و رویه‌ها از جمله این راهبردها هستند.
وی ادامه داد: از قبل از انقلاب گفتمان عدالت در بین اندیشوران اسلامی مطرح بوده است؛ مثلا مرحوم نائینی و هفکران ایشان تلاش کردند تا در دوره مشروطه حکومت استبدادی شاه را محدود و منحصر کنند و آن را مشروط کنند و مردم نقش بیشتری داشته باشند لذا شاه از مطلق‌العنان بودن درآمد و مجلس قانونگذاری ایجاد شد، بنابراین این یک اصلاح ساختاری برای عدالت بود.
سیدباقری افزود: این دستاوردها با ظهور پهلوی اول و دوم نابود شد و کشور دوباره به سمت دیکتاتوری مطلق پیش رفت ولی انقلاب اسلامی بسترسازی ساختاری ایجاد کرد و مردم توانستند رای بدهند و اعتراض کنند و انتخاب بشوند و انتخاب کنند. توزیع امکانات در سراسر کشور هم تا حدود زیادی بعد از انقلاب رخ داده است.
وی افزود: اگر به دهه ۱۳۴۰ بنگریم عدالت در جست و جوی نفی تبعیض و استبداد است و اینکه استبداد کنار برود؛ در دهه ۵۰ عدالت به آرمان انقلاب اسلامی تبدیل شده و از حد شعار به خواسته عمومی تبدیل می‌شود. در دهه ۶۰ دغدغه‌ها در محور حمایت از مستضعفان و رفع فقر بود و با اینکه کشور درگیر جنگ بود ولی محرومیت‌زدایی در قالب جهاد سازندگی انجام شد.
عضو هیئت علمی پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی با بیان اینکه در دهه ۷۰، تلاش برای بازسازی کشور و کم‌شدن نابرابری و افزایش رشد اقتصادی صورت گرفت، تاکید کرد: در دهه ۸۰ و ۹۰ محور اصلی بحث از عدالت در گفتمان رهبری در قالب مبارزه با فساد و تبعیض و رانت و تاکید بر فرصت‌های شایسته‌سالار است؛ از سال ۱۴۰۰ به بعد هم به تلاش برای حکمرانی عادلانه رسیده‌ایم و مردم واجد یک جایگاه شایسته و شفاف هستند.

امامت مردم در نظر امام

وی ادامه داد: وقتی امام در سال ۱۳۵۸ بیانیه برای رای مردم به جمهوری اسلامی دادند در این بیانیه فرمودند امروز آغاز روز امامت امت است. امام مردم را دارای جایگاه شفاف و روشن می‌دید و جمهوری را با این تلقی خاص در نظر گرفته بودند و در کنار و همراه مردم بودند.
سیدباقری افزود: بعدا هم به تعبیر رهبر شهید حلقات واسط شکل گرفتند؛ حلقه‌هایی که به تحقق عدالت کمک می‌کنند. در ده سال گذشته به سمت حکمرانی ساختاری و عادلانه در حال حرکت هستیم و دغدغه‌هایی که برای ایجاد حکمرانی کارآمد و اصلاح ساختاری و رسیدن مردم به حقوقشان است زیاد بوده است.
سیدباقری اظهار کرد: تفکر عدالت ریشه در اندیشه شیعی دارد و مفهوم مرکزی نظام سیاسی امامت است. طبیعی است مجموعه این کارها وقتی به بار  بنشیند و خودش را در عمل و ساختار  سیاسی و قوانین و سیاستگذاری و رفتارها نشان دهد کرامت انسانی تامین شده و اعتماد و مشارکت اجتماعی حاصل خواهد شد و  در یک کلمه آن حیات طیبه در تعامل با عقلانیت و عدالت به دست خواهد آمد.
همچنین رفیعی، دبیر جلسه در سخنان کوتاهی، گفت: دانشنامه انقلاب اسلامی با هدف ارائه دیدگاه گفتمان انقلاب اسلامی به نحو تاریخی و تکاملی در مورد موضوعات اساسی حیات اجتماعی تدوین شده است و بناست موضوعات مهمی مانند عدالت را که هم بر انقلاب مؤثر بوده است و به لحاظ نظری و عملی تحت تأثیر گفتمان انقلاب بوده است مورد بحث قرار دهد.
وی با بیان اینکه ماهیت تشیع بر عدالت استوار است، افزود: منظور از انقلاب اسلامی هم عمدتا اندیشه امامین انقلاب اسلامی است و البته باید آراء متفکران همتراز هم مورد توجه باشد. ماهیت دانشنامه اینگونه است که حتی نباید هیچ پژوهشی مورد غفلت قرار بگیرد لذا متن پرارجاع هم خواهد بود.
سیدباقری در پایان اظهار کرد: در مورد عدالت، نظریات مخالف با رویکرد انقلاب هم تأثیرگذار و هم بوده است از جمله حداقل در دهه اول بعد از انقلاب نظریات مارکسیستی این ماهیت را داشت و بر مبارزین انقلاب هم اثرگذار بوده است و برخی افراد متدین را صید کردند تا جایی که مارکسیست اسلامی شکل گرفت.

© 2026 تمام حقوق این سایت برای پایگاه خبری مفتاح انسانی اسلامی محفوظ می باشد.