وقتی ما از عدالت سخن می‌گوییم حوزه‌های مختلفی می‌تواند مورد توجه باشد؛ عدالت فردی، اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی و سیاسی و … ولی مهم این است که بدانیم سنگینی کفه کار باید به سمت کدام بعد برود. حاکمیت قانون، تامین فرصت‌های برابر و توزیع عادلانه امکانات و توزیع مناصب و منابع بر اساس استحقاق و شایستگی و شفافیت و پاسخگویی باید در عدالت خود را نشان دهد.
به گزارش خبرنگار پایگاه خبری – تحلیلی مفتاح علوم انسانی اسلامی، به نقل از ایکنا، حجت‌الاسلام والمسلمین سیدکاظم سیدباقری، مدیر گروه سیاست پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، شامگاه ۱۲ مهرماه در نشست علمی «طرح‌واره مدخل عدالت» با بیان اینکه عدالت یکی از بنیادی‌ترین مفاهیم و یک آرمان محوری و اصلی در انقلاب اسلامی و از دهه ۱۳۴۰ بوده و هست، گفت: اصولا اندیشه شیعی، عدالت‌طلب بوده است؛ این بیان رهبر شهید بیان شفای برای تبیین نسبت انقلاب و عدالت است که فرمودند فلسفه وجودی انقلاب اسلامی و کارگزاران آن عدالت است.
سیدباقری با بیان اینکه باید رصد تاریخی گفتمان عدالت را به صورت شفاف در نظر داشته باشیم، اظهار کرد: بحث توحید، آزادی، کرامت و مسئولیت در بحث عدالت از اهمیت زیادی برخوردار است و از سوی دیگر بحث کرامت ذاتی انسان و حقوق فطری او هم رابطه مستقیمی با عدالت دارد.
عضو هیأت علمی گروه سیاست پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی با اشاره به مبنا، اصول و معیارهای عدالت در گفتمان انقلاب اسلامی و راه‌کارهای تحقق آن، تصریح کرد: در این راستا اندیشوران انقلاب مانند امامین انقلاب و شهید بهشتی و مطهری و سایر دغدغه‌مندان باید مورد توجه قرار بگیرند. با این روند ما با یک مجموعه از اندیشوران در این قلمرو همراه هستیم.
سیدباقری با اشاره به مقوله عدالت اجتماعی، اضافه کرد: هرچند این عدالت یک مبنای بنیادین دارد که همان عدالت فردی و اخلاقی است که به عرصه اجتماعی خیزش می‌کند اما وقتی انقلاب اسلامی از عدالت سخن می‌گوید همه عرصه‌ها را مانند عدالت سیاسی، اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی، فضایی، بهداشتی، تعلیم و تربیت و … را در برمی‌گیرد. البته طبیعی است در یک متن صد صفحه‌ای دانشنامه شاید نتوان به همه ابعد پرداخت ولی عدالت اجتماعی محوریت دارد و مانند نخ تسبیح است.
عضو هیأت علمی گروه سیاست پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی به معیارهای عدالت اشاره و اظهار کرد: دو الگو در این زمینه راهبر ماست؛ اول الگوی شهید صدر که می‌گوید ما وقتی به عرصه اقتصاد نگاه می‌کنیم عدالت یا مربوط به قبل از تولید، یا هنگام تولید و یا بعد از تولید است؛ از نظر وی معیار، در قبل تولید این است که همه از هر جهت برابر هستند و هر کسی هر مقدار کار و تلاش می‌کند باید از مواهب آن هم بهره‌مند شود.
وی ادامه داد: در مرحله سوم هم انسان‌ها تلاش خود را می‌کنند ولی ممکن است برخی به نتیجه لازم نرسند و به هر دلیلی تولید او ضایع شده و از بین برود. در اینجا معیار، حد کفاف از منظر شهید صدر است. پس در یک جمع‌بندی، معیار قبل از تولید، برابری، هنگام تولید کار و تلاش و بعد از تولید حدکفاف در صورت به نتیجه نرسیدن تلاش و یا نیازمندی ابتدایی است؛ این چارچوب، چارچوب خوب و راهگشاست.
رئیس اندیشکده عدالت بیان کرد: ما بارها در اندیشکده عدالت در این باره سخن گفتیم و بحث کردیم و به یک الگویی رسیدیم و آن این است که معیار همه‌جایی در بحث عدالت، برابری مبتنی بر استحقاق و تناسب‌مدار است که طبیعتا از نگرش سوسیالیستی جدا می‌شود.
برخورداری از حد کفاف؛ پایین‌ترین مرتبه عدالت اقتصادی
عضو هیأت علمی گروه سیاست پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی با تاکید بر لزوم اعطای حق برابر برای همه افراد در تحقق عدالت، گفت: اگر معیارِ نیاز مورد توجه باشد همه افراد با نیازِ برابر باید دارای حق برابر باشند یعنی برخورداری از حد کفاف زندگی باید مدنظر باشد؛ بنابراین اگر کسی از ما بپرسد مفهوم مرکزی عدالت چیست؟ می‌توان گفت حق برابری یعنی گویا حق و برابری مفهوم عدالت را می‌سازند.
راهبردهای تحقق عدالت
امامت مردم در نظر امام
همچنین رفیعی، دبیر جلسه در سخنان کوتاهی، گفت: دانشنامه انقلاب اسلامی با هدف ارائه دیدگاه گفتمان انقلاب اسلامی به نحو تاریخی و تکاملی در مورد موضوعات اساسی حیات اجتماعی تدوین شده است و بناست موضوعات مهمی مانند عدالت را که هم بر انقلاب مؤثر بوده است و به لحاظ نظری و عملی تحت تأثیر گفتمان انقلاب بوده است مورد بحث قرار دهد.
نظرات