زنان در خط مقدم مقاومت اجتماعی

به گزارش خبرنگار پایگاه خبری – تحلیلی مفتاح علوم انسانی اسلامی، محمدامین مهدی‌زاده پژوهشگر حوزه مطالعات جنسیت در یادداشتی برای اندیشکده رهیافت تحلیلی بر کم‌رنگ شدن نقش زنان در تاریخ‌نگاری رسمی و چگونگی رسمیت‌بخشی به کنشگری زنان از طریق الگوی سوم زن توسط رهبری اراده کرده است؛

تاریخ‌نگاری رسمی در بسیاری از فرهنگ‌ها و دوره‌های تاریخی، نقش زنان را در رویدادهای مهم اجتماعی، سیاسی و فرهنگی به شدت کم‌رنگ نشان داده است. در بسیاری از منابع تاریخی، نقش زنان در ساختن ملت‌ها یا هدایت انقلاب‌ها نادیده گرفته شده و به جای آن، زنان تنها به عنوان «قربانیان» جنگ‌ها و در بهترین حالت «پشتیبان» مردان ذکر شده‌اند.

این در حالی است که رهبرشهیدمان آیت الله سید علی خامنه‌ای در طول بیش از سه دهه رهبری و هدایت جامعه، با ایجاد و گسترش گفتمان الگوی سوم زن، به کنشگری زنان در عرصه اجتماعی رسمیت بخشیده و نه تنها آنها را در جایگاه یک سوژه فعال قرارداده و همواره در طول سالیان مختلف این نقش را از آنها مطالبه می‌کرد، بلکه عامل مهم پیروزی و یا شکست هر انقلاب و جریان اجتماعی را حضور و یا عدم حضور زنان عنوان کرده[۱] و زنان را به عنوان پرچمداران انقلاب اسلامی معرفی می‌نمود.[۲]

از جمله دلایل جایگاه محوری زنان در عرصه اجتماعی این است که کنشگری زنان بر خلاف مردان، کنشگری یک فرد به تنهایی نیست. بلکه به معنای کنش جمعی یک خانواده است. در واقع زنان با ایجاد یک اثر شبکه‌ای و چندبعدی، می‌توانند موجب تحولات اساسی در میدان موردنظر شوند. از سوی دیگر نیز مخالفت زنان با یک جریان به معنای عدم کنشگری خانواده در آن عرصه است. از همین رو ایشان در مورد نقش زنان در انقلاب و جنگ فرموده بودند: «مادران در دوران انقلاب و در جنگ تحمیلی، فرزندان خود را به سربازان جانباز و شجاع در راه اسلام و مسلمین تبدیل کردند، و همسران در دوران انقلاب و دوران جنگ تحمیلی، شوهران خود را به انسان های مقاوم و مستحکم مبدّل ساختند. این است نقش و تأثیر زن بر روی فرزند و شوهر. این، نقشی است که زن می‌تواند در داخل خانواده ایفا کند و جزو بزرگترین نقش‌هاست و به نظر من از همه‌ی کارهای زن مهمتر، همین کار است».[۳]

جنگ تحمیلی اسفندماه و تحولات یک هفته اخیر نیز به خوبی نشان داد زنان مسلمان ایرانی همانند دوران انقلاب اسلامی و هشت ساله دفاع مقدس، برخلاف انگاره‌های سنتی و برچسب‌های فمینیستی که زن مسلمان را در موقعیت‌های بحرانی ضعیف و منفعل نشان می‌دهد، در راستای مسیر ترسیم شده از سوی رهبر شهید حضور و کنشگری فعال و پویا در میدان مقاومت دارند. بررسی‌های میدانی تجمعات و راهپیمایی‌های شبانه در حمایت از انقلاب و پاسداشت خون مقدس رهبر شهید، بیان کننده این واقعیت است که زنان در بزنگاه‌های تاریخی، نقشی فراتر از کلیشه‌های جنسیتی ایفا می‌کنند و نه تنها در متن مقاومت بلکه بیشتر و جلوتر از مردان در صحنه حضور داشته و با همراه کردن خانواده و کنشگری در عرصه‌های مختلف میدانی در حال امیدآفرینی، تولید سرمایه اجتماعی و روایت مقاومت و خونخواهی رهبر شهید هستند.

[۱] بیانات رهبر شهید در دیدار با شرکت کنندگان اجلاس زنان و بیداری اسلامی ۱۲/۰۴/۱۳۹۱

[۲] بیانات رهبر شهید در دیدار جمع کثیری از بانوان  ۲۶/۱۰/۱۳۶۸

[۳] بیانات در اجتماع زنان خوزستان ۲۰/۱۲/۱۳۷۵