معادلات پنهان نبرد (۷) / معمای انگیزه و توهمِ زیبایی؛ سنت زینت در روان‌شناسی جنگ

به گزارش خبرنگار پایگاه خبری – تحلیلی مفتاح علوم انسانی اسلامی، دکتر مجید تقی‌نجات پژوهشگر حوزه مبانی علوم انسانی در یادداشتی اختصاصی برای پایگاه خبری علوم انسانی مفتاح مطرح کرد؛

در هر نبردی، پیش از آنکه سلاح‌ها شلیک کنند، این «انگیزه‌ها» و «اراده‌ها» هستند که با هم می‌جنگند. اگر بپرسیم چه چیزی به انسان انگیزه حرکت، جنگیدن و مقاومت می‌دهد، در هندسه معرفتی علامه طباطبایی به قانونی به نام «سنت زینت» می‌رسیم. زینت، همان جاذبه و زیباییِ نهفته در دلِ اشیاء و افعال است که انسان را به سمت خود می‌کشد (المیزان، ج۷،ص۳۱۵). خداوند این کشش را در عالم قرار داده تا چرخِ هستی از حرکت نایستد؛ اما در میدان جنگ میان حق و باطل، این سنت به سه شاخه کاملاً متفاوت (عمومی، مختص حق و مختص باطل) تقسیم می‌شود که شناخت آن‌ها، پرده از روان‌شناسیِ پیچیده این نبرد برمی‌دارد.

۱. موتور محرکِ هستی؛ بُعد عمومیِ سنت زینت

هیچ انسانی بدون درکِ «لذت» و «زیبایی» دست به هیچ کاری نمی‌زند. خداوند برای آنکه انسان مسیر تکامل مادی و معنوی خود را طی کند، افعال و نتایجِ آن‌ها را در نظر او «زینت» داده است. لذت بردن از غذا، مسکن، امنیت، پیشرفت و تشکیل خانواده، زینت‌های طبیعی و عمومیِ حیات هستند. (همان)

در شرایط جنگی، دفاع از خانه، سرزمین و جان، ریشه در همین حبِ ذات و زینت‌های طبیعی دارد که خداوند در نهاد بشر قرار داده است تا بقای نسل و دفاع از حقوقِ بدیهیِ انسان تضمین شود. بدون این زینت‌های طبیعی، فلسفه خلقت و حرکتِ انسان مختل می‌شد.

۲. زینت ایمان؛ جاذبه‌ی اختصاصیِ جبهه حق

اما انسان تنها یک موجودِ مادی نیست که به لذایذِ طبیعی بسنده کند. در جبهه مقاومت، ما شاهد پدیده‌هایی هستیم که با محاسباتِ مادیِ لذت و درد قابل تفسیر نیستند؛ مانند ایستادگی مادری در غزه بر سر پیکر فرزندش، یا رزمنده‌ای که شهادت را در آغوش می‌کشد.

اینجا پای بُعدِ دومِ سنت زینت، یعنی «زینت ایمان و لذات الهی» به میان می‌آید. خداوند، اتصال به حق، دفاع از مظلوم، عزت‌مندی و تقرب به خود را در قلبِ اهل حق، «زینت» داده است. این یک لذتِ متعالی و فطری است که تحملِ سخت‌ترین دردهای جسمانی و از دست دادنِ تمام زینت‌های مادی (خانه، ثروت و جان) را برای جبهه حق، نه تنها ممکن، بلکه شیرین و گوارا می‌سازد. این همان زینتی است که مستقیماً به خداوند منتسب است و جبهه حق را رویین‌تن می‌کند.

۳. تزیین شیطانی؛ توهمِ زیبایی در اردوگاه جنایت

مهم‌ترین گرهِ ذهنی در جنگ کنونی این است: چگونه خلبانان و فرماندهانِ رژیم صهیونیستی و حامیانشان، به راحتی بیمارستان‌ها را بمباران می‌کنند و احساسِ پیروزی و تمدن هم دارند؟

پاسخ در بُعد سوم این سنت نهفته است: «زینتِ اعمال فاسد» که مختصِ جبهه باطل است. علامه طباطبایی به صراحت بیان می‌کنند که زینت دادنِ فسق، فجور، ظلم و طغیان، هرگز کارِ خدا نیست، بلکه «تصرفی شیطانی» است(المیزان، ج۳، ص۹۶-۹۷). شیطان، جنایت را در قالبِ «دفاع پیش‌دستانه»، نسل‌کشی را در قالبِ «توسعه تمدن»، و تکبر و خون‌ریزی را به عنوان «برتری‌جویی و قدرت» در نگاه سردمدارانِ استکبار تزیین می‌کند (وَ زَیَّنَ لَهُمُ الشَّیْطانُ ما کانُوا یَعْمَلُونَ). آن‌ها اسیرِ یک «لذتِ موهوم» شده‌اند؛ لذتِ بیمارگونه‌ی سلطه بر دیگران که ریشه در هوا و هوس دارد و آن‌ها را به سمت شقاوتِ مطلق می‌کشاند.

۴. اذن الهی و معمای آزمایش (تقاطع با سنت ابتلاء)

چرا خداوندِ قادر، اجازه می‌دهد شیطان اعمالِ شنیعِ جبهه باطل را در نگاهشان زیبا جلوه دهد و چنین ماشینِ کشتارِ باانگیزه‌ای خلق شود؟

اینجاست که پیوندِ عمیقِ «سنت زینت» و «سنت ابتلاء» آشکار می‌شود. تزیینِ شیطانی با «اذنِ تکوینی» خداوند صورت می‌گیرد تا صحنه نمایشِ اراده‌ها تکمیل شود (همان).

اولاً: به شیطان و جبهه باطل اجازه داده می‌شود تا با اراده و سوء‌اختیارِ خود، نهایتِ درکاتِ سقوط و توحش را انتخاب کنند (و مجرمان از رستگاران جدا شوند).

ثانیاً: این تزیینِ شیطانیِ دنیا برای دشمن، و قدرت‌نماییِ ظاهریِ آن‌ها، تبدیل به بزرگترین «کوره امتحان» برای مؤمنین می‌شود. جبهه حق در برابر این زرق و برقِ شیطانی و هیمنه پوشالی آزمایش می‌شود تا مشخص گردد چه کسی به «زینتِ ایمان» پایبند می‌ماند و چه کسی مرعوبِ «زینتِ شیطانی» دشمن می‌گردد.

جمع‌بندی؛ نبردِ واقعیت با توهم

در تحلیلِ نهایی، جنگِ امروز، تقابلِ دو نوع زیبایی‌شناسی و دو نوع انگیزه است. جبهه مقاومت با تکیه بر «زینتِ الهیِ ایمان»، برای حقیقتی ابدی می‌جنگد؛ حقیقتی که هرچه فشارِ مادی بیشتر شود، درخشش آن در قلب‌ها فزونی می‌یابد. در مقابل، جبهه استکبار در دامِ یک «میکاپِ شیطانی» گرفتار است. آن‌ها برای توهمی از قدرت می‌جنگند که با بیدار شدنِ فطرت‌های جهانی و فرارسیدنِ قضای الهی، این پرده‌ی تزیین‌شده پاره خواهد شد و زشتیِ کریهِ باطل و شکستِ قطعیِ آن عیان می‌گردد.

https://ihkn.ir/?p=45103