چرا مصلحان اجتماعی به جای واژه «نبوت» از واژه «بعثت» استفاده می‌کردند؟ / امت مبعوث اهداف بعثت رسول الله(ص) را دنبال می‌کند

به گزارش خبرنگار پایگاه خبری – تحلیلی مفتاح علوم انسانی اسلامی، حجت‌الاسلام والمسلمین محسن قنبریان، استاد حوزه و دانشگاه، در گفتگویی اختصاصی با پایگاه خبری علوم انسانی مفتاح مطرح کرد؛

سوال:
استفاده از واژه «بعثت» برای توصیف خیزش اخیر مردم چگونه در چارچوب نظری شما صورت‌بندی می‌شود؟

حجت‌الاسلام والمسلمین قنبریان:

برای مفاهیم دینی، واژگان متعددی وجود دارد که هر یک بار مفهومی خاص خود را به همراه دارد. برای نمونه، «نبوت» و «بعثت» شاید به حمل شایع به یک مصداق اشاره داشته باشند، اما مفهومشان یکسان نیست.

اینکه یک متفکر، گروهی از متفکران یا یک نحلهٔ فرهنگی بر کدامیک از این مفاهیم متمرکز شود، در واقع نشان‌دهندهٔ جهت‌گیری و مقصود نهایی آنهاست. به همان میزان که متکلمان از واژهٔ «نبوت» بهره برده‌اند، مصلحان اجتماعی و کسانی که دغدغهٔ ساخت اجتماعی داشته‌اند ــ که در دورهٔ معاصر شاید در صدر آنها بتوان رهبر شهید را نام برد ــ بر مفهوم «بعثت» تکیه کرده‌اند. دلیل این امر آن است که واژهٔ «بعثت» از ظرفیت بیشتری برای ساخت اجتماعی، پیش‌برد حرکت‌های اصلاحی و رساندن جامعه به وضعیت مطلوب برخوردار است. «نبوت» بیشتر بر فعل خداوند متعال متمرکز است که پیامبری را فرستاده و حدود را به‌روشنی مشخص کرده است، در حالی‌که «بعثت» توجه خود را به جامعه معطوف می‌کند، به وجود «مبعوث‌الیه» و به اینکه این رویداد برای چه رخ داده است.

مفهوم «بعثت امت»

بعثت در کاربرد رایج خود، هرچند به بعثت نبی اشاره دارد ولو آنکه در جامعه تأثیرگذار باشد، اما کاربرد «برانگیخته‌شدن مردم» عبارتی پرسابقه‌ای در بیانات رهبر شهید امام خامنه‌ای (رضوان‌الله علیه) است.

ساخت تمدن اسلامی و تحقق اهداف بعثت همان اهدافی است که قرآن با صراحت آنها را چنین برمی‌شمارد: «لِیُظْهِرَهُ عَلَى الدِّینِ کُلِّهِ» و «لِیَقُومَ النَّاسُ بِالْقِسْطِ». می‌دانیم که هیچ‌یک از این اهداف تاکنون به طور کامل محقق نشده است؛ نه «ظهور دین حق بر تمامی ادیان» اتفاق افتاده است، نه «لِیَقُومَ النَّاسُ بِالْقِسْطِ» به شکل فراگیر در گسترهٔ تحت حفاظت این بعثت رخ داده، و نه تعلیم و تزکیه به معنای وسیع آن.

حال، اگر ترکیب‌های چهارگانه یا پنج‌گانه‌ای که در ادبیات قرآن برای غایت بعثت رسول خدا (ص) ذکر شده است را در نظر بگیریم و در عین حال امت را مبعوث بدانیم تا برخیزد و این اهداف را محقق سازد، شاید بتوان «تمدن اسلامی» را واژه‌ای جامع برای این مفهوم دانست.

در نظام جمهوری اسلامی ــ که رهبر شهید، نظام را شأنی از شئون بعثت و ادامهٔ انقلاب رسول الله (صلی الله علیه وآله) می‌دانست ــ سخن از بعثت مردم به میان می‌آید. این سخن با این هدف مطرح می‌شود که اگر خللی در مسیر انقلاب پیش آید، مردم بتوانند مسیر را ادامه دهند؛ چراکه اساساً این انقلاب، قیامی مردم‌پایه است و نظام برآمده از آن، نظامی مردمی می‌باشد.