آیتالله ابوالقاسم علیدوست، استاد درس خارج فقه، با انتقاد از رویکردهای فقهیِ بیتوجه به پیامدهای اجتماعی احکام، تأکید کرد: فقه منضبطی که صرفاً به اطلاق نصوص بسنده کند و عدالت، اخلاق و اقتضائات معاصر را نادیده بگیرد، نهتنها مشکلگشا نیست بلکه میتواند به بیعدالتی منجر شود و چهرهای شریعتنما اما ناعادلانه از دین ارائه دهد.
به گزارش خبرنگار پایگاه خبری – تحلیلی مفتاح علوم انسانی اسلامی، به نقل از پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، آیتالله ابوالقاسم علیدوست؛ عضو هیأت علمی گروه فقه و حقوق پژوهشگاه، ۲۳ دیماه در همایش ملی فقه و اخلاق، گفت:
در نظام استنباط معاصر، با دو جریان مهم فقهی مواجه بودیم؛ یکی جریانی که اصالت را به اطلاق قانون و به مر نصوص میدهد. در این رویکرد این سؤال مطرح است که آیا مر نصوص زهری به عدالت و اخلاق میزند یا خروجی این استنباط، اخلاقی است؟ که باید سوگمندانه بگویم این جریان امروزه در حال پیشرفت است.
وی افزود: در بیش از صدسال قبل بحثی در نجف مطرح شد و سؤال این بود که برخی بانوان ازدواج کرده و در ادامه زندگی با مشکلات حاد مواجه میشوند و شوهر هیچکدام از شرایط اخلاق معروف را رعایت نمیکند؛ غالب فقها گفتهاند این زن باید ۵۰ سال و کمتر و بیشتر صبوری به خرج دهد.
عضو هیأت علمی گروه فقه و حقوق پژوهشگاه اضافه کرد: اما دو فقیه یعنی صاحب عروه و مرحوم شیخ حسین حلی، شاگرد محقق نائینی رویکرد متفاوتی گرفتند و مسئله طلاق قضایی را مطرح کردند؛ مرحوم صاحب عروه صریحا فرموده است آیا برای ضرری که زن برای ادامه زندگی میبیند میتوان او را مجبور به ساختن و سوختن کرد؟ ایشان معتقد است که این حکم یعنی سازگاری زن در هر شرایطی با آیات قرآن سازگاری ندارد.
استاد حوزه علمیه با بیان اینکه مرحوم حلی هم این نظر را دارد، گفت: شیخ حسین حلی نیز قرآن را محور قرار داده است و معتقد بود فقه را باید با معیار عقل و قرآن و سنت قطعی سنجید، لذا در این صورت از چنین فقهی حکم صبر برای زن با شرایط فوق موضوعیت ندارد.
استاد درس خارج فقه حوزه با بیان اینکه در روایت از امام معصوم(ع) داریم اگر کسی ازدواج کرد باید با شوهر بد خود بسازد و صبر کند، اظهار کرد: اخیرا فردی که منتقد بنده بود به این روایت استناد کرد و از بنده نقد کرد که شما با این روایت چه میکنید؟ بهتازگی هم ایشان در سخنانی گفته است زن اگر سرطان بگیرد مرد باید با او بسازد و صبر کند و شوهر بد هم مانند سرطان است.
وی اظهار کرد: بنده در پاسخ میگویم اولا خبر واحد(ناظر به روایت فوق) قول معصوم نیست و این روایت، سند ندارد و ثانیا روایت را باید با قرآن سنجید و قرآن هم به شوهر فرموده است که باید به معروف با زن رفتار شود و اگر طلاق هم داد با معروف باشد.
علیدوست با بیان اینکه این مسئله در کشور ما بسیار جدی است و اگر ما حکم میدهیم باید در چارچوب فقه منضبط باشد، تصریح کرد: فقیه نباید دو موضوع را مورد غفلت قرار دهد؛ اول رعایت پایایی و هنجارها و ضوابط و دوم رعایت پویایی و اقتضائات معاصر و مطالعات نظاممند فقهی.
وی افزود: ما یک شریعت داریم و یک فقه؛ گاهی این دو را مخلوط میکنند یعنی گاهی گفته میشود فقه و شریعت مدنظر است و برعکس؛ در حالی که یکی نظام استنباط و دانش فقه است و فقه هم دانش بشری است که قابل تغییر و تبدیل است و ممکن است به خطا برود.
پیامد بیتوجهی به تأثیرات اجتماعی فقه
علیدوست بیان کرد: اگر بحث شریعت میکنیم طبیعتا باید سراغ ادله برویم اما در بحث فقهی، متون فقهی مورد بحث است و فقیه نباید بگوید من کاری با مشکلگشایی و مشکلزایی و خروجی حکم ندارم. فقیه نباید از انضباط خارج شود و بگوید من فقط با اطلاق و مر قانون کار دارم ولو هر نوع خروجی داشته باشد.
استاد حوزه علمیه بیان کرد: در برابر این نوع رویکرد فقهی برخی هم سراغ فقه پوپولیسم و ژورنالیستی میروند؛ فقیه باید هم انضباط و هم اقتضائات معاصر را در نظر بگیرد یعنی هم اصالت و هم معاصرت را رعایت کند تا شریعتنما به نام شریعت بیان نشود و باید عدالت را هم ببیند، زیرا خدا هرگز در تشریع از عدالت بیرون نرفته است و این حرف غلط است که کسی بگوید خدا در تکوین عدالت را رعایت کرده است نه در تشریع.
علیدوست بیان کرد: این همایش یک شروع خوب است نه انجام و گام بلندی برای هدفی بسیار بلندتر است
https://ihkn.ir/?p=44351
نظرات