حکمرانی دینی بدون توجه به مقاصد شریعت ممکن نیست / عقلانیت به تنهایی حکمت نمی‌آفریند

به گزارش خبرنگار پایگاه خبری – تحلیلی مفتاح علوم انسانی اسلامی، به نقل از خبرگزاری شبستان؛ اختتامیه همایش بین المللی ” حکمت و حکمرانی” صبح روز، یکشنبه ۳۱ خرداد، با حضور، حجت الاسلام خسروپناه (رئیس شورای عالی انقلاب) و آیت الله رشاد (رئیس شورای حوزه‌های علمیه استان تهران)، برگزار شد.

آیت الله رشاد در این نشست با اشاره به این که این منطقه جغرافیایی از عالم همیشه‌ دستخوش رویدادها و رخدادهای متنوع است، اظهارداشت : هر از چند گاه موجی از غرب عالم برمی خیزد و شرق عالم را در می نوردد. زمانی بحث لیبرالیسم، روزی بحث دموکراسی، روزی گفتگوی تمدن ها، روزی جهانی شدن و اینک بحث حکمرانی. گاهی این مسایل، اصولا مسئله دنیای غرب است نه مسئله دنیای شرق. ولی به مسائل شرق تبدیل می شود و این به اقتضای موج پذیری کشورهای منطقه شرق است.

وی تصریح کرد: گاهی مسائلی مطرح می شود که مسئله ما نیست یا اگر هست، ما با زبان خودمان از آن سخن نمی گوییم بلکه با زبان جغرافیایی دیگر (غرب) از آن سخن می گوییم و پرسرعت تر و پر حجم تر از آنها، این مسایل را دنبال می کنیم. چنانکه امروز شما کمتر سخنرانی ای از دانشگاهیان، حوزویان و روشنفکران و اندیشمندان می شنوید که بعنوان مثال درباره “حکمرانی” چیزی در آنها بیان نشده باشد. در نتیجه بدفهمی و تلقی بد این قضایا، معضلاتی پیش می آید مانند مدارا و تساهل و …یعنی بد می فهمیم و بد تعریف می کنیم و تفسیر نادرست از قضیه روی می دهد.

رئیس شورای حوزه‌های علمیه استان تهران خاطرنشان کرد: در حکمرانی انواع نظریه ها وجود دارد اما ما بدون آنکه بیندیشیم “حکمرانی” را به “فرمانروایی کیستی” تنزل می دهیم. می گوییم “چه کسی حکومت کند، حکمرانی مطلوب است؟ ” به جای اینکه بگوییم “چه چیزی حاکم شود خوب است”؟ و می دانیم که مصادیق این “خوب” یا تعریف آن در هر جامعه ای متناسب با شرایط زیستی او، متفاوت است.

آیت الله رشاد گفت: در نتیجه این رویکرد، دچار سکولاریسم خفی می شویم و زیر پوست جامعه جریانات و تفکراتی پیدا می شود که ما را به سوی سکولاریسم می برد.

وی با اشاره به بحث «ولایت فقاهت و عدالت» آیت الله جوادی آملی تصریح کرد: در این نظریه «شخص» حاکم نیست بلکه «شخصیت» حاکم است. شخصِ “ولیّ فقیه” مسئله نیست بلکه “فقاهت و عدالت” است.

آیت الله رشاد خاطرنشان کرد: ما باید در حکمرانی برای «مقاصد الشرعیه» جایگاهی ویژه قائل باشیم. یکی از جایگاه هایی که مقاصد الشرعیه می تواند بسیار موثر باشد همین باعث حکمرانی است. اگر حکمرانی اسلامی را تعریف کنیم می توان گفت «اعمال اراده تحقق مقاصد شریعه در شئون مختلف» رخ داده است.

وی گفت: اولین مقصد شرع، تحقق عبودیت انسان است. همچنان که اولین مقصد دین، اولیاء و انبیا، همین است. اینکه عبودیت انسان تحقق یابد و خلیفه الهی شود. انسان به هر اندازه که عبد باشد به همان میزان، خلیفه الهی را جاری می کند. به عبارت دیگر ما اگر می گوییم حکمرانی اسلامی یعنی به گونه ای حکمرانی شود که عبودیت انسان تحقق پیدا کند.

آیت الله رشاد ادامه داد؛ عنصر و مقصد دیگر تحفظ شرافت ذاتی انسانهاست. انسان ذاتاً شریف است و کسی که از شرافت فاصله می گیرد از انسانیت خود فاصله می گیرد. امروز ترامپ مفسدین الارض است. قاتل امام شهید ماست. هر انسان آزاده و مسلمانی که بتواند باید او را بکشد. ممکن است کسی بگوید آقا او انسان است و و کشتن انسان جایز نیستمن از شما سوال می کنم آیا ترامپ انسان است؟ او از ذات خود خارج شده است.

وی خاطرنشان کرد: بنا بر این است که در حکمرانی اسلامی، کرامت ذاتی انسان حفظ شود. عنصر دیگر اصل حیات است که در خلقت خداوند یک عنصر ارزشمند است.

ما باید نسبت به حکمرانی اینگونه بیندیشیم که قالب را بگیریم و قلب را خودمان جایگزین کنیم و قلب حکمرانی، دین و شریعت است. برای حکمرانی اسلامی، حکمرانی باید دایر مدار مقاصد شرعی اسلامی شود.

همچنین حجت الاسلام خسروپناه در این نشست اظهار داشت: از نظر من حکمت ۳ مولفه و رکن دارد که عبارتند از؛ عقلانیت، فضلیت، خدمت. لذا حکمت فقط عقلانیت نیست. منظور از عقلانیت در اینجا نیز عقل نظری، عقل عملی و عقل معاش و معاد است.

وی تصریح کرد: این ۴ عقل وقتی با هم جمع شد می شود “لبّ”. و منظور از اولوالالباب یعنی صاحبان خرد ناب. خرد ناب یک رکن از حکمت است. به عبارت دیگر صاحبان خرد ناب، دارای حکمت هستند.

دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی با بیان اینکه سوره مبارکه اسرا و سوره لقمان دقیقا این ۴ ساحت عقل را نام می برد، گفت: رکن دوم حکمت، فضیلت است. برخی حکمت را با فضیلت یکی گرفته اند اما فضیلت رکن مَنِشی حکمت است. و خدمت که مولفه سوم است رکن کُنشی و اثرگذاری حکمت را بیان می کند.

حجت الاسلام خسروپناه خاطرنشان کرد: حکیمی که از عقلانیت و فضیلت برخوردار است این عقلانیت و فضیلت او، در محیط بیرون به اثرگذاری و خدمت به مردم منتهی می شود. به عبارت دیگر عقلانیت بُعد دانشی و بینشی حکمت، فضیلت بُعد منشی آن و خدمت بعد کُنشی حکمت است.

وی گفت: بسیاری هستند که عقلانیت دارند اما فضیلت ندارند. در حالی که حکیم باید هر سه مولفه را باهم داشته باشد. بینش، منش و کُنش هر سه با هم مصداق حکمت هستند. برخی خیال می کنند. هر فیلسوفی، حکیم است اما اینگونه نیست. دانش و عقلانیت تنها یک رکن حکمت است.

خسروپناه تصریح کرد: جالب است که ما (ایران) قبل از اسلام نیز، حکمت خسروانی داشتیم. یعنی فلسفه نداشتیم چون فلسفه ریشه در یونان باستان دارد اما حکمت داشتیم. و جالب تر اینکه که در حکمت پیش از اسلام نیز، هم خرد و عقلانیت مورد تایید بوده است و هم فضیلت و هم خدمت و بعد از اسلام این حکمت تبیین شده است.

دبیر شورای عالی انقلاب فرهنگی گفت: حکمرانی از نظر من یک فناوری نرم است بیش آن که یک دیسیپلین باشد. و عبارت است از فرآیند سیاست تا نظارت.

وی با بیان این که این فرآیند ۵ گام را شامل می شود تصریح کرد: مرحله اول سیاستگذاری؛ به معنای باید نبایدهای جهت دهنده، مرحله دوم؛ تنظیم گری که خود سه مرحله تقنین، تقسیم مسئولیت ها و ساختارسازی ها را در بر می گیرد.

خسروپناه سومین مرحله حکمرانی را مسئله راهبری دانست و افزود: امام شهید ما از این عنوان، به عملیات قرارگاهی تعبیر می کردند. راهبری و هدایتگری یک الگو می خواهد که مدل آن، کار قرارگاهی است. چهارمین مرحله، اجرا و گام پایانی نظارت و ارزیابی اثربخشی است.

وی خاطرنشان کرد: این فرآیند از سیاست تا نظارت در اسلام مبتنی بر نظریه های ایدئولوژیک است و ایدئولوژی مبتنی بر یک فلسفه و جهان‌ بینی است.

در حاشیه این نشست از تعدادی از کتاب ها و آثار همایش رونمایی شد.

https://ihkn.ir/?p=46423