مردم را نامحرم نپندارید، پنهان‌کاری خلاف سیره اسلام است / آیت‌الله ابوالقاسم علیدوست

به گزارش خبرنگار پایگاه خبری – تحلیلی مفتاح علوم انسانی اسلامی، حضرت آیت‌الله ابوالقاسم علیدوست، استاد درس خارج حوزه علمیه و عضو جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، در برنامهٔ زندهٔ «جریان» که جمعه ۴ اردیبهشت از شبکهٔ یک سیما پخش شد حضور یافت.

ملت ایران از طرف خداوند «مبعوث» شده است

آیت‌الله علیدوست در آغاز سخنان خود، با اشاره به وجود مستندات دینی درباره ایران در صدر اسلام بیان کرد: وقتی به تراث دینی خود نگاه می‌کنیم، می‌بینیم تعابیری وجود دارد. پیامبر عظیم‌الشأن جایگاه ایران را مشخص می‌کند.

ایشان با اشاره به این سخن که می‌گویند “دشمنان ملت ایران را نشناختند” اضافه کرد: مگر خود ما ملت ایران را شناختیم؟ مگر مسئولان شناختند؟ مگر حتی خود ملت، قبل از این جریانات، خودش را شناخته بود؟ فکر می‌کنم اگر منصفانه قضاوت کنیم باید بگوییم یک نفر ملت ایران را هزار و چهارصد سال قبل شناخت و آن رسول گرامی اسلام (ص) بود.

وی برای اثبات این مدعا، به تفسیر «کشاف» نوشته زمخشری، از علمای بزرگ اهل سنت در قرن ششم، استناد کرد.

در این آیه خداوند می‌فرماید: «مَنْ یَرْتَدَّ مِنْکُمْ عَنْ دِینِهِ» (اگر کسی از دین خدا دست بردارد)، «فَسَوْفَ یَأْتِی اللَّهُ بِقَوْمٍ» در آینده‌ای نه نزدیک، بلکه آینده‌ای دور، جمعیتی می‌آیند با شش ویژگی: «یُحِبُّهُمْ وَ یُحِبُّونَهُ» – خدا آن‌ها را دوست دارد و آن‌ها خدا را دوست دارند؛ «أَذِلَّهٍ عَلَی الْمُؤْمِنِینَ أَعِزَّهٍ عَلَی الْکَافِرِینَ» – در برابر مؤمنان فروتن و در برابر کافران سربلند و نفوذناپذیر و مقاومند؛ «یُجَاهِدُونَ فِی سَبِیلِ اللَّهِ» – جهاد می‌کنند؛ «وَ لَا یَخَافُونَ لَوْمَهَ لَائِمٍ» – از سرزنش هیچ سرزنش‌کننده‌ای نمی‌ترسند. این شش ویژگی برای این قوم در آینده‌ای نه چندان نزدیک بیان می‌شود.

خداوند از آمدن قومی در آینده‌ای دور خبر می‌دهد با شش ویژگی: محبوب خدا بودن، فروتنی در برابر مؤمنان، صلابت در برابر کافران، جهاد در راه خدا و نهراسیدن از سرزنش سرزنش‌کنندگان. به گفته وی، زمخشری نقل می‌کند که وقتی از پیامبر (ص) درباره مصداق این قوم پرسیدند، حضرت دست بر شانه سلمان فارسی زد و فرمود: «این شخص، همشهری‌ها و هموطنانش.»

در اینجا جناب زمخشری از رسول خدا (ص) نقل می‌کند. از پیامبر سؤال شد: «این قوم کیستند؟» حضرت دست خود را بر شانۀ سلمان فارسی زد و فرمود: این شخص [سلمان فارسی] و همشهری‌ها و هم ولایتی‌های سلمان. سپس جمله‌ای جالب فرمودند: «لَوْ کانَ الْإیمانُ مُعَلَّقاً بِالثُّرَیّا لَنالَهُ رِجالٌ مِنْ أَبْناءِ فارِسَ»؛ اگر ایمان به ثریا (ستارۀ دور دست) بسته شده باشد، مردانی از فرزندان فارس به آن دست می‌یابند.

آیت‌الله علیدوست در پاسخ به سؤالی که معمولاً اهل فن از نظر سند و محکمی روایت مطرح می‌کنند گفت: ابن‌حجر عسقلانی که در نقد حدیث بسیار سخت‌گیر است، این روایت را “متفق علیه” و از مسلمات تراث دینی می‌داند. ذیل آیه ۵۳ سوره مائده در تفسیر کشاف تأکید شده که هیچ‌کس نمی‌تواند در آن خدشه کند. این روایت به حدی مورد قبول واقع شده که تلقی به تسالم می‌شده است.

این عضو جامعه مدرسین حوزه علمیه قم با این حال تأکید کرد که هدف او از طرح این بحث، دامن زدن به ناسیونالیسم یا برتری‌جویی نژادی نیست، اضافه کرد: «ما با ملی‌گرایی صِرف مخالفیم. منظور ما نژادپرستی نیست .ولی اگر ظرفیتی وجود داشته باشد باید بیان شود. البته باید در نظر داشته باشیم که وقتی ظرفیتی وجود دارد، مسئولیت هم به همراه دارد.»

ایشان با اشاره به تعبیر رهبر رشید امام خامنه‌ای از «بعثت مردم» یا «مبعوث شدن ملت»، ادامه داد: گاهی خداوند یک امت یا یک ملت را مبعوث می‌کند و پشت کار می‌ایستد و کمک می‌کند، همانند کمکی که به پیامبرانش دارد. اگر بخواهیم جایگاه ملت ایران را در این احادیث بیان کنیم، باید بگوییم ملتی که از طرف خداوند مبعوث شده است.

آیت‌الله علیدوست در پاسخ به سؤال مجری که آیا می‌توان بعثت مردم در جنگ رمضان را با با مردم دهه‌های ۴۰ و ۵۰ و همراهی با امام خمینی (ره)، مقایسه کرد، اظهار داشت: مسلماً رفتارهای مردمی چه در سال ۱۳۴۲، و چه در سال‌های ۱۳۵۶ تا ۱۳۵۷ و همچنین دوران کنونی، همگی رفتارهایی غیرطبیعی و فراتر از جریان عادی اجتماعی است. در این مبعوث شدن‌ها و حرکت ملت، آنچه نقش اساسی دارد دین است. درست است که ما بر وطن و ایران تأکید داریم، ولی بسیاری از کسانی که وارد می‌شوند، ایران را «اُمُّ القُریِ اسلام» می‌دانند. نمی‌خواهم بگویم تمام کسانی که می‌آیند این باور و اعتقاد را دارند، اما شکی نیست که نقش اساسی و بنیادین، و عاملی که مردم را تحریک می‌کند، شریعت و دین است. این حرکت بر محور فقیه، مرجعیت و شریعت می‌چرخد. کسانی که می‌آیند تا پای شهادت می‌ایستند و فداکاری می‌کنند، این مسئلهٔ ساده‌ای نیست. ایستادن تا پای شهادت و فداکاری، از مشترکات این حرکت‌هاست.

مدیریت متضادنماها در حکمرانی

این استاد درس خارج حوزه علمیه در پاسخ به این پرسش که «تناقض ظاهری میان حق مردم برای نصیحت و تذکر به حاکم از یک سو و لزوم حفظ انسجام و جلوگیری از هرج‌ومرج از سوی دیگر را چگونه می‌توان برطرف کرد؟» تصریح کرد: مدیریت چنین اموری سنگین و دشوار است و من از آن به «مدیریت متضادنماها» تعبیر می‌کنم؛ یعنی باید جوری تدبیر کرد که هیچ طرفی بر طرف دیگر غلبه نکند.

آیت‌الله علیدوست برای تبیین این مفهوم به ارائه مثالی عینی پرداختند و گفتند: اگر جمهوری اسلامی صرفاً شعار استقلال سر دهد و بخواهد به هر قیمتی، حتی به قیمت تبدیل شدن به کره شمالی، مرزها را ببندد، این کار آسانی است. یا بالعکس، اگر به اسم پیشرفت و رفاه، دروازه‌ها را باز کنیم و کشور به تعبیر معروف به «گاو شیرده» تبدیل شود، آن هم ساده است. اما هنر آن است که این دو متضادنما را مدیریت کنیم؛ نه استقلال زخمی شود و نه ارتباط سالم با دنیا قطع شود. اینجاست که یک حاکمیت فکور و عالم می‌تواند این متضادنماها را اداره کند. همان‌طور که یک پدر باید در عین حفظ قوام و مدیریت خانواده، مراقب باشد به مرز دیکتاتوری نیفتد و بر فرزندان خود مستبدانه حکم نراند، حکومت نیز باید میان شفافیت و حضور مردم با حفظ نظام تصمیم‌گیری جمعی تعادل برقرار کند.

عضو جامعه مدرسین حوزه علمیه قم در بخش دیگری از سخنان خود با انتقاد از رویکرد پنهان‌کاری در برابر مردم تأکید کردند: اینکه مردم را نامحرم حساب کنیم، مطالب را از آنان پنهان کنیم و بگوییم «شما چه کار دارید، لازم نیست قانع شوید»، دقیقاً بر خلاف شعار و سیره اسلام است. اسلام حتی در قیامت مجرمان را نیز با استناد به شهادت اعضای بدنشان قانع می‌کند.

ایشان تصریح کردند: ما الان در شرایطی هستیم که حضور مردم یک ضرورت است. اگر ضرورت نباشد، در مواقع عادی یک اصل بسیار ارزشمند است. حضور مردم درست، اما این حضور باید مدیریت بشود. باید جوری اطلاع‌رسانی و برنامه‌ریزی شود که مردم، مسئولان را نامحرم نپندارند. همچنین مسئولان نیز نباید با دعواهای علنی همدیگر را خنثی کنند، چرا که در این صورت مردم چند قطبی می‌شوند؛ عده‌ای طرفدار یکی و عده‌ای طرفدار دیگری. یکی از چیزهایی که جزو مدیریت است، ما واقعاً باید پرهیز از گناه را جزو خط قرمزها قرار بدهیم. یعنی غیبت، تهمت، دروغ، جسارت – اینها نباید در این حضور مردم باشد. اگر مردم اخلاق را رعایت کنند، خیلی از نکات مراعات می‌شود. اگر مردم در جریان تاریخ اسلام قرار بگیرند، خیلی از رفتارهایشان را کنترل می‌کنند. اینها نکاتی است که به نظر من آسیب‌های حضور می‌تواند باشد.

در جنگ فصل الخطاب رهبری است اما نباید التهاب آفرینی کرد

در ادامه مجری برنامه با طرح این موضوع که در نظام ولایت فقیه، فصل‌الخطاب بودن رهبری در زمان اختلافات، به‌ویژه در شرایط حساسی چون جنگ، گره‌گشا و مانع از آسیب به کشور است، از آیت‌الله علیدوست نظر خواست.

آیت‌الله علیدوست در پاسخ، ضمن تأیید درستی این اصل، هشدار داد که اگر مسیر منتهی به تصمیم نهایی با اختلافات مخرب همراه باشد، اثربخشی این فصل‌الخطاب را تحت‌الشعاع قرار می‌دهد.

وی تصریح کرد: «گاهی اوقات آنقدر در این فرایند اختلافات بروز می‌کند، مغزها فرسایش پیدا کرده و توان‌ها از بین می‌رود که فصل‌الخطاب بودن، آن شهد شیرینی که باید داشته باشد را از دست می‌دهد.»

این استاد حوزه علمیه با انتقاد از رویه‌های ناصحیح در مقاطع اختلاف، اظهار داشت: ما باید فرایند را جوری تنظیم کنیم که اینطور نباشد از هر جایی صدایی بیاید؛ صدای مخالف، بعد غیبت کند، تهمت بزند، مسخره کند، ناسزا بگوید و دعوا راه بیندازد و بعد بگویند خب فصل‌الخطاب رهبری است. در میانه این اختلافات افرادی دچار سرخوردگی می‌شوند. تمرکز صرف بر فصل‌الخطاب بودن رهبری بدون توجه به اصلاح مسیر، منجر به ریزش نیروهای اجتماعی خواهد شد.

اتفاقات جنگ را نباید با روایات آخرالزمان تطبیق داد

آیت‌الله علیدوست در پاسخ به سؤال مجری برنامه مبنی بر اینکه «این جنگ سر چیست و دشمن چه می‌خواهد؟»، نسبت به رواج یک تفکر مذهبی خاص هشدار داد که وقایع امروز را به نشانه‌های ظهور ربط می‌دهد و ادامه داد: به عنوان یک طلبه و عالم و کسی که با تراث دینی آشناست می‌گویم، «به شدت باید از این صداها پرهیز شود که تا حادثه‌ای پیش می‌آید ربط می‌دهند به آخرالزمان و به تعبیر امام صادق (ع) وقت [برای ظهور] تعیین می‌کنند.

عضو جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، تکرار این ادعاها در طول تاریخ از جمله در دوره مغول و صفویه را یادآور شد و تأکید کرد: الان هم در کشور ما این نگاه وجود دارد. یا مثلاً معتقد هستند که این جنگ مقدمهٔ ظهور است و گاهی تعبیر کرده‌اند «ظهور صغرا» و بعد گفته‌اند چنانکه حضرت دو تا غیبت داشتند: غیبت صغرا و غیبت کبری، دو تا ظهور هم دارند: ظهور صغری و ظهور کبری. آفت این موضوع آن است که ما چیزی را می‌گوییم که علم نداریم. ما واقعاً نمی‌دانیم ظهور حضرت هزار سال دیگر، ده هزار سال دیگر یا پنجاه هزار سال دیگر واقع خواهد شد. وقتی بگوییم این جنگ مقدمه ظهور است و محقق نشود و بعد با یک کلمه می‌گوییم “بداء” حاصل شده است؟؟ از کجا احراز می‌کنید؟ هیچ‌وقت عالمان بزرگ این حرف‌ها را نمی‌زنند. کسانی حرف‌ها را می‌زنند که ما نمی‌توانیم آن‌ها را عالم بنامیم.