مطالبه‌ رهبر شهید که سال‌ها بر زمین ماند / دارالعلم رضوی و احیای کرسی‌های آزاداندیشی

به گزارش خبرنگار پایگاه خبری – تحلیلی مفتاح علوم انسانی اسلامی، حجت‌الاسلام والمسلمین محمد عشایری منفرد، استاد حوزه علمیه قم، در یادداشتی مطرح کرد؛

برگزاری کرسی‌های آزاد‌اندیشی یکی از فرمان‌های پرتکرار رهبر شهید بود که چون در حوزه‌های علمیه جدی گرفته نشد، در ادامه موجب تغییر لحن آن امام شهید در مطالبه‌گری شد؛ چندان که وقتی سالها از صدور این فرمان گذشت و انگیزه‌ای برای عمل به آن دیده نشد، در سال ۱۳۸۶ در دیدار با حوزویان، با استفهام معناداری فرمودند: «چرا این کرسیهای آزاداندیشی در قم تشکیل نمیشود؟ چه اشکالی دارد؟ حوزه‌های علمیه‌ی ما، همیشه مرکز و مهد آزاداندیشىِ علمی بوده…» (۸/۹/۱۳۸۶). وقتی دیدند باز هم انگیزه‌ای برای حرکت دیده نمی‌شود، در سال ۱۳۹۰ در دیدار با نخبگان، با لحن دیگری فرمودند: «آن کرسی‌های آزاداندیشی را، که من ۱۰۰ بار ـ با کم و زیادش ـ تأکید کرده‌ام، راه بیندازید»( ۱۳/۷/۱۳۹۰).

قائد شهید ریشه این بی‌انگیزگی را می‌دانستند و در سال ۱۳۸۱ به وضوح فرموده بودند که دو گروه به شعار آزاداندیشی ظلم می‌کنند: یکی «دلبستگان بنیانهای اصیل» که گمان می‌کنند آزاد‌اندیشی به ریشه‌هایشان آسیب خواهد زد و دیگری «فرصت‌طلبان» که مشتاق تخریب بنیانهای اصیل هستند. (۸/۱۱/۱۳۸۱). آن پیر روشن‌ضمیر می‌دید که این دو گروه مانند دو تیغه قیچی هستند که هرچند از دور برای هم شاخ و شانه می‌کشند اما وقتی به هم می‌رسند توافق می‌کنند که از کنار یکدیگر بگذرند و آزاداندیشی را قیچی کنند.

مقاصد شریعت، که سالهای اخیر در حوزه علمیه قم به یک مسأله چالشی تبدیل شد، می‌توانست فرصت مناسبی را برای متولیان حوزه فراهم کند تا با برگزاریِ تمرینیِ کرسی‌هایِ آزاد‌اندیشی به تحقق آرزوی آن قائد راحل نزدیک شوند اما تجربه ناموفق یک مناظره علمی، متولیان حوزه قم را به سوی احتیاط‌اندیشی‌ قابل‌درکی سوق داد و این فرصت را از بین برد.

امروز ـاما‌ـ همان فرصتی که در حوزه قم از دست رفت، در دارالعلم رضویِ حوزه‌ی خراسان به  دست آمده است. موافقان و مخالفانِ نقش‌آفرینیِ مقاصد در فقه امامیه، در کنار مضجع عالم آل‌محمد (ص) گرد هم می‌آیند تا دیدگاه‌هایشان را در تخصصی‌ترین فضای ممکن، در مقابل یکدیگر قرار بدهند. این رایحه‌ی خوش «آزاداندیشیِ سالم و بسامان» را باید ارج نهاد و دست متولیان و خادمان دارالعلم رضوی را به گرمی فشرد و از این‌که یک گام به سوی تحقق مطالبه‌ی رهبر شهید پیش رفته‌اند، قدرشان را دانست.

بی‌گمان این گفتگوی علمی، موجب شکوفاسازی ذهن‌ طلاب و فقه‌آموزان جوان در مسأله‌ی مقاصد و مانع از سقوط آنان در ورطه‌ی افراط و تفریط خواهد شد اما ارزشمندتر از این آورده‌ی علمی، تجربه‌ی برگزاری یک «مدرسه آزاداندیشی» است که از «کرسی آزاداندیشی» هم گامی فراتر نهاده است.  شایسته است متولیان حوزه خراسان و تولیت مکرّم آستان قدس، تدبیری بیندیشند که دشواری‌ها و سهولتها و فواید و ضررهای احتمالی این تجربه‌ در قالب گزارش مشروحی تهیه و دست‌کم به اولیای امر تقدیم شود؛ شاید این تجربه‌نگاری موجب پیشرفت آزاداندیشی در حوزه علمیه شود و روح قائد شهید را دعاگوی ما قرار بدهد.