یکی از مسائل مطرح در فمینیسم این است که زن دائماً خود را با مرد مقایسه می‌کند و می‌گوید مرد از چه امکاناتی برخوردار است که من از آن‌ها محرومم. در حالی که زن و مرد، هر دو باید خود را در نسبت با جهان و مسئولیت‌های انسانی‌شان بسنجند. البته این نگاه می‌تواند اقتضائات و جایگاه‌های متفاوتی را در نسبت زن و مرد به دنبال داشته باشد.
به گزارش خبرنگار پایگاه خبری – تحلیلی مفتاح علوم انسانی اسلامی، دکتر زهرا داورپناه، عضو هیات علمی پژوهشکده زن و خانواده، در گفتگویی اختصاصی با پایگاه خبری علوم انسانی مفتاح با بازخوانی نگاه اسلامی به زن، سه ساحت اساسی از جایگاه او را تبیین می‌کند: مسئولیت‌های انسانی، نقش‌آفرینی در ایجاد و حفظ پیوندهای خانوادگی و اجتماعی، و حضور فعال در عرصه مقاومت. او تأکید می‌کند که زن مسلمان صرفاً مخاطب توصیه‌ها برای حضور اجتماعی نیست، بلکه خود می‌تواند کنشگر و پیشگام تحولات تاریخی باشد.
متن این گفتگو به شرح زیر است:
در ادبیات انقلاب اسلامی و به‌طور کلی در ادبیات اسلامی، مباحث متعددی درباره زن مطرح شده است. در این فرصت کوتاه، به یکی از این مباحث اشاره می‌کنم و دوستان را به سخنرانی سال ۱۴۰۳ رهبر شهید در جمع زنان ارجاع می‌دهم؛ سخنرانی‌ای که در آن، تصویری نسبتاً جامع از عناصر اصلی نگاه اسلام به زن ارائه شده است.
سه عنصر در این نگاه برجستگی بیشتری دارد:
۱. زن به‌مثابه انسان در نسبت با جهان
نخستین مسئله این است که زن در نسبت با جهان چه جایگاهی دارد و وظیفه او در این عالم چیست؟ وقتی فرد می‌خواهد به این پرسش پاسخ دهد، پیش از هر چیز باید به ویژگی‌های انسانی خود توجه کند. از همین رو، در نگرش اسلامی و در خوانش رهبر شهید از دیدگاه اسلام، جنسیت امری اصیل و مقدم بر انسانیت نیست؛ بلکه انسانیت در کانون توجه قرار دارد.
در واقع، پرسش اصلی این است که انسان در نسبت با جهان چه مسئولیتی دارد و چه وظایفی بر عهده اوست. این پرسش درباره زن نیز صدق می‌کند. نکته مهم آن است که وقتی زن از نسبت خود با جهان می‌پرسد، لزوماً نباید خودش را در مقایسه با مرد تعریف کند.
یکی از مسائل مطرح در فمینیسم این است که زن دائماً خود را با مرد مقایسه می‌کند و می‌گوید مرد از چه امکاناتی برخوردار است که من از آن‌ها محرومم. در حالی که زن و مرد، هر دو باید خود را در نسبت با جهان و مسئولیت‌های انسانی‌شان بسنجند. البته این نگاه می‌تواند اقتضائات و جایگاه‌های متفاوتی را در نسبت زن و مرد به دنبال داشته باشد.
۲. زن به‌مثابه عامل تدبیر و پیوند
دومین عنصر، نقش زن در تدبیر و ایجاد و حفظ پیوندهاست. به نظر می‌رسد زنان در این زمینه شایستگی‌های ویژه‌ای دارند؛ آن‌ها در ایجاد پیوندها و مراقبت از روابط، ظرفیت‌های برجسته‌ای از خود نشان می‌دهند.
در این ساحت است که جنسیت اهمیت پیدا می‌کند و از نقش‌هایی مانند مادری و همسری سخن به میان می‌آید. به عبارت دیگر، جایگاه زن در خانواده و نقش‌های خانوادگی، بخشی از نگاه اسلامی به زن را شکل می‌دهد. این موضوع در سخنان رهبر شهید نیز به تفصیل مورد توجه قرار گرفته است.
۳. زن به‌مثابه سوژه مقاومت و مبارزه
عنصر سوم، حضور زن به‌عنوان سوژه مقاومت و مبارزه است. در دو ساحت پیشین، از نسبت زن با جهان و مسئولیت‌های انسانی او و نیز از نسبت او با خانواده و پیوندهای اجتماعی سخن گفتیم؛ خانواده نیز به‌عنوان یکی از مهم‌ترین واحدهای پیوند اجتماعی، جایگاه ویژه‌ای دارد. با این حال، نباید نقش زن در عرصه مقاومت و مبارزه را نادیده گرفت.
نکته مهم در اینجا آن است که رهبر شهید صرفاً به زنان توصیه نمی‌کنند که به میدان بیایند و نقش‌آفرینی کنند؛ بلکه به زیست و تجربه تاریخی زنانی توجه می‌دهند که خود پیشگام مقاومت بوده‌اند.
در این نگاه، زنان ایرانی از دوران انقلاب اسلامی تاکنون، و البته زنان برجسته تاریخ اسلام که حضرت زهرا(س) والاترین نمونه آن‌هاست، با شیوه زندگی خود به مقاومت در برابر نظام سرمایه‌داری، لیبرالیسم و نظم استکباری غربی پرداخته‌اند. بنابراین، زن مسلمان تنها موضوع یک نظریه یا مخاطب توصیه‌هایی درباره نقش‌آفرینی نیست؛ او می‌تواند با شیوه زندگی و کنش خود، به سوژه‌ای فعال در عرصه مقاومت و مبارزه تبدیل شود.
https://ihkn.ir/?p=47596
نظرات