به گزارش خبرنگار پایگاه خبری – تحلیلی مفتاح علوم انسانی اسلامی، دکتر مجتبی نوروزی، عضو هیئت علمی دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم مشهد، در یادداشتی به مناسبت هفته کتاب و کتابخوانی، با بررسی سیره مطالعاتی امام شهید حضرت آیتالله خامنهای، به تبیین جایگاه مطالعه در پرورش قدرت تحلیل، تولید اندیشه و مسئولیت فرهنگی و اجتماعی مسئولان، جوانان و نخبگان پرداخته است. متن یادداشت به شرح زیر است:
کتابخوانی در سیره امام شهید حضرت آیتالله خامنهای؛ از علاقه شخصی و مطالعه مستمر تا مسئولیت فرهنگی در ترویج دانش و آگاهی
یکی از ویژگیهای برجسته شخصیت علمی و فرهنگی امام شهید، حضرت آیتالله خامنهای، انس دیرینه و عمیق ایشان با کتاب و مطالعه است. این علاقه صرفاً یک ویژگی شخصی نبود، بلکه در توصیهها، دغدغهها و مطالبات فرهنگی ایشان نیز جلوه روشنی داشت. ایشان در طول سالیان مسئولیت، بارها بر ضرورت گسترش فرهنگ مطالعه، توجه خانوادهها به کتاب، نقش جوانان در ترویج کتابخوانی و مسئولیت نهادهای فرهنگی در این زمینه تأکید کردند. از این منظر، زندگی علمی ایشان میتواند الگویی برای مسئولان، جوانان و نخبگانی باشد که به دنبال رشد فردی و ایفای نقش مؤثر در پیشرفت فرهنگی جامعه هستند.
کتاب؛ همراه همیشگی یک عالم و رهبر
برای شناخت نگاه امام شهید به کتاب، تنها بررسی سخنان و توصیههای ایشان کافی نیست؛ بلکه باید به سیره عملی و ارتباط مستمر ایشان با مطالعه نیز توجه کرد. علاقه به کتاب و حضور گسترده آثار ادبی، تاریخی، دینی و علمی در مطالعات ایشان، نشاندهنده جایگاه ویژه کتاب در زندگی فکری و فرهنگی ایشان است. مطالعه در چنین نگاهی، فعالیتی محدود به دوران تحصیل یا انجام مسئولیتهای رسمی نیست؛ بلکه مسیری دائمی برای افزایش دانش، شناخت عمیقتر مسائل و پرورش قدرت تحلیل به شمار میرود. یکی از نکات قابل توجه در این زمینه، تنوع موضوعات مورد مطالعه ایشان است. توجه به ادبیات فارسی، رمان، تاریخ، آثار دینی و مباحث فکری نشان میدهد که رشد فکری را نمیتوان صرفاً در مطالعه یک حوزه تخصصی خلاصه کرد. آشنایی با ادبیات و تاریخ، شناخت بهتر انسان و جامعه و مطالعه آثار فکری، امکان تحلیل گستردهتر مسائل را فراهم میکند.
مسئولان؛ پیشگامان ترویج فرهنگ مطالعه
یکی از پیامهای مهم سیره امام شهید در زمینه کتابخوانی، توجه به نقش الگوهای اجتماعی است. هنگامی که مسئولان و مدیران جامعه خود اهل مطالعه باشند، میتوانند در ترویج این فرهنگ تأثیرگذارتر عمل کنند. فرهنگ کتابخوانی با توصیههای عمومی و بخشنامههای اداری بهتنهایی شکل نمیگیرد. مردم بیش از آنکه از توصیههای زبانی تأثیر بپذیرند، از رفتار و سبک زندگی شخصیتهای اثرگذار الگو میگیرند. بنابراین، اگر مدیران، مسئولان فرهنگی و صاحبان تریبون از ضرورت مطالعه سخن میگویند، باید این ضرورت در برنامه زندگی و عملکرد خودشان نیز دیده شود. مسئولیت مدیران در این زمینه تنها به مطالعه فردی محدود نیست؛ بلکه باید در سیاستگذاری فرهنگی، حمایت از تولید کتابهای ارزشمند، تقویت کتابخانهها و تسهیل دسترسی مردم به منابع مطالعاتی نیز نمود پیدا کند.
جوانان؛ مخاطبان اصلی فرهنگ کتابخوانی
توجه ویژه امام شهید به جوانان در توصیههای مربوط به کتابخوانی، بیانگر جایگاه مطالعه در شکلگیری شخصیت و آینده نسل جدید است. جوانی، دوره شکلگیری بسیاری از نگرشها، باورها و الگوهای فکری است و مطالعه میتواند در این مسیر نقشی اساسی داشته باشد. جوانی که به مطالعه عادت میکند، فرصت بیشتری برای شناخت دیدگاههای مختلف، ارزیابی استدلالها و دستیابی به فهم عمیقتر از مسائل پیدا میکند. در مقابل، اتکای صرف به اطلاعات کوتاه، پراکنده و گاه تأییدنشده فضای مجازی، ممکن است قدرت تمرکز و پیگیری عمیق موضوعات را تحت تأثیر قرار دهد. البته نباید میان کتاب و فناوری تقابل مطلق ایجاد کرد. ابزارهای دیجیتال میتوانند فرصتهای تازهای برای دسترسی به کتاب و منابع علمی فراهم کنند. مسئله اصلی آن است که فناوری به جای تسهیل مطالعه، جایگزین تفکر عمیق و مطالعه منظم نشود. ازاینرو، ترویج فرهنگ کتابخوانی در میان جوانان باید با شناخت علایق، نیازها و اقتضائات زندگی آنان همراه باشد. معرفی کتابهای متناسب، ایجاد گروههای مطالعه، تقویت کتابخانههای مدارس و دانشگاهها و استفاده درست از ظرفیت فضای مجازی میتواند در این مسیر مؤثر باشد.
نخبگان؛ مطالعه برای تولید فکر و حل مسئله
در کنار مسئولان و جوانان، نخبگان علمی و فرهنگی نیز مسئولیتی ویژه در قبال کتاب و مطالعه دارند. مطالعه برای یک پژوهشگر، استاد دانشگاه، نویسنده یا فعال فرهنگی نباید صرفاً به جمعآوری اطلاعات و استناد به منابع محدود شود؛ بلکه باید زمینهای برای تولید اندیشه، نقد علمی و حل مسائل جامعه باشد. یکی از درسهای سیره علمی امام شهید، پیوند میان مطالعه گسترده و تولید اثر فکری است. آشنایی با آثار متنوع، شناخت مبانی اندیشهها و مطالعه مستمر، زمینه لازم را برای تحلیل دقیقتر و ارائه دیدگاههای پختهتر فراهم میکند. از این منظر، کتابخوانی برای نخبگان یک ضرورت حرفهای و علمی است. جامعهای که انتظار تولید علم، نظریهپردازی و حل مسائل پیچیده را دارد، باید به فرهنگ مطالعه عمیق و پژوهش مستمر نیز اهمیت بدهد.
کتابخوانی؛ مسئولیتی فراتر از علاقه شخصی
یکی از نکات مهم در نگاه امام شهید به کتاب، تأکید بر عمومی شدن فرهنگ مطالعه است. ایشان در پیامهای مربوط به هفته کتاب و دیدارهای مرتبط با نمایشگاه کتاب، بارها از ضرورت گسترش کتابخوانی در میان اقشار مختلف جامعه سخن گفتهاند. این تأکید نشان میدهد که ترویج مطالعه، صرفاً وظیفه نویسندگان، ناشران و کتابداران نیست؛ بلکه خانوادهها، مدارس، دانشگاهها، رسانهها، مدیران و نهادهای فرهنگی هرکدام در این زمینه سهمی دارند. خانواده باید کتاب را به بخشی از زندگی روزمره تبدیل کند؛ مدرسه باید زمینه علاقهمندی دانشآموزان به مطالعه آزاد را فراهم آورد؛ دانشگاه باید دانشجویان را به مطالعه فراتر از منابع درسی سوق دهد و رسانهها نیز بهجای محدود کردن معرفی کتاب به مناسبتهای خاص، به جریان مستمر معرفی آثار مفید کمک کنند.
در این میان، سیاستگذاران فرهنگی نیز باید به موانعی مانند قیمت کتاب، ضعف دسترسی در برخی مناطق، کمبود کتابخانههای مناسب و ضرورت ارتقای کیفیت آثار توجه کنند. فرهنگسازی بدون فراهم کردن زمینههای عملی، نمیتواند به نتیجه مطلوب برسد.
سخن پایانی؛ از الگوگیری تا اقدام
بزرگداشت هفته کتاب و کتابخوانی، فرصتی برای بازخوانی یکی از ویژگیهای برجسته زندگی امام شهید است؛ شخصیتی که کتاب و مطالعه در زندگی علمی و فرهنگی او جایگاهی مستمر داشت و ترویج این فرهنگ را نیز از مطالبات مهم خود میدانست. اما الگوگیری از چنین سیرهای نباید به بیان علاقه ایشان به کتاب یا بازگویی توصیههایشان محدود شود. مسئولان باید خود پیشگام مطالعه باشند، جوانان باید کتاب را به بخشی از سبک زندگی خود تبدیل کنند و نخبگان باید از مطالعه برای تعمیق اندیشه و تولید دانش بهره بگیرند.
پاسداشت سیره امام شهید در حوزه کتاب، زمانی معنای واقعی پیدا میکند که میان آنچه درباره اهمیت مطالعه میگوییم و آنچه در زندگی فردی و اجتماعی انجام میدهیم، فاصلهای نباشد. کتابخوانی باید از یک توصیه فرهنگی به یک رفتار پایدار اجتماعی تبدیل شود؛ رفتاری که حاصل آن، جامعهای آگاهتر، اندیشهورزتر و توانمندتر در مواجهه با مسائل زمانه باشد.
https://ihkn.ir/?p=47729
مسئله اصلی آن است که فناوری به جای تسهیل مطالعه، جایگزین تفکر عمیق و مطالعه منظم نشود. ازاینرو، ترویج فرهنگ کتابخوانی در میان جوانان باید با شناخت علایق، نیازها و اقتضائات زندگی آنان همراه باشد. معرفی کتابهای متناسب، ایجاد گروههای مطالعه، تقویت کتابخانههای مدارس و دانشگاهها و استفاده درست از ظرفیت فضای مجازی میتواند در این مسیر مؤثر باشد.






















نظرات