مدیرکل همکاریهای علمی و دانشگاهی سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی: بخشی از حمایتهای منطقهای از ایران ناشی از شکلگیری «خودآگاهی تاریخی» و «احساس همسرنوشتی» بوده است؛ موضوعی که در کشورهایی مانند تاجیکستان، افغانستان، ازبکستان و ترکیه، تحت تأثیر پیوندهای فرهنگی، زبانی و دینی نمود یافته است. بخشی از حمایتها نیز ریشه در برداشتهای ایدئولوژیک و دینی از جنگ داشت؛ بهگونهای که برخی جریانها این تقابل را مواجهه «اسلام و کفر» تلقی کردند.
به گزارش خبرنگار پایگاه خبری – تحلیلی مفتاح علوم انسانی اسلامی، محمدعلی ربانی، مدیرکل همکاریهای علمی و دانشگاهی سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، در سومین نشست علمی «مواجه اندیشهای جهان اسلام با جنگ رمضان»، جنگ رمضان را نقطه عطفی در بازتعریف مفهوم قدرت، تقویت گفتمان مقاومت و شکلگیری نظم نوین منطقهای دانست و بر ضرورت گذار از نظمهای امنیتمحور به سوی «نظم منطقهای فرهنگپایه» در آسیای مرکزی، قفقاز و ترکیه تأکید کرد.
در ابتدای این نشست که به همت بینالملل دانشگاه باقرالعلوم(ع) و سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی برگزار شد، محمدعلی ربانی، جنگ رمضان را «پیچ مهم تاریخی» برای ایران، منطقه و جهان اسلام توصیف کرد و گفت: این جنگ خوانش جدیدی از مفهوم قدرت ارائه داد و گفتمان مقاومت را از سطح یک کنش صرفاً نظامی به یک امر فرهنگی و تمدنی ارتقا داد؛ تحولی که زمینهساز تغییرات ساختاری در نظم منطقهای شده است.
وی با اشاره به مقاومت ایران در برابر قدرتهای جهانی افزود: این رخداد موجب افزایش ظرفیت الهامبخشی و تقویت روایتگری ایران در بسیاری از جوامع اسلامی شد و بحث درباره نظم منطقهای جدید و تغییرات ساختاری را به یکی از محورهای مهم محافل علمی و نخبگانی تبدیل کرد.
مدیرکل همکاریهای علمی و دانشگاهی همچنین جنگ رمضان را یکی از پیچیدهترین بزنگاههای شناختی و رسانهای دانست و تصریح کرد: ماهیت ترکیبی جنگ و تلاش برای جعل روایت و تهدیدانگاری ایران، اهمیت مطالعه مواجهه اندیشهای نخبگان و جوامع منطقه را دوچندان کرده است؛ زیرا این مواجهه میتواند بر نوع کنشگری ملتها و درک آنان از جایگاه ایران در منطقه تأثیرگذار باشد.
گذار از نظم امنیتمحور به نظم فرهنگپایه
ربانی در ادامه سخنان خود با تأکید بر اینکه جنگها همواره در شکلدهی به نظمهای منطقهای و بینالمللی نقشآفرین بودهاند، اظهار کرد: نظم جدید برخاسته از جنگ رمضان صرفاً محدود به حوزه خلیج فارس نخواهد بود، بلکه روابط ایران با آسیای مرکزی، قفقاز و ترکیه را نیز تحت تأثیر قرار خواهد داد.
وی افزود: در شرایط پساجنگ، هرچند نظمهای امنیتمحور و اقتصادمحور همچنان اهمیت دارند، اما پیریزی یک نظم منطقهای فرهنگمحور و تمدنپایه، بهویژه در حوزه «ایران فرهنگی»، ضرورتی انکارناپذیر است.
به گفته ربانی، منطقهگرایی جدید باید بر عناصر مشترک فرهنگی و تمدنی مانند زبان، دین، سنتهای تاریخی و میراث مشترک استوار شود؛ عناصری که میتوانند زمینه کاهش رقابتهای ژئوپلیتیکی، تقویت اعتمادسازی و گسترش همگرایی منطقهای را فراهم کنند.
وی تأکید کرد که جنگ رمضان ضرورت بازتعریف مفهوم «ایران فرهنگی» را بیش از گذشته آشکار کرده و نشان داده است که اشتراکات تمدنی و تاریخی میتواند زیرساختی برای توسعه دیپلماسی فرهنگی و عمومی در منطقه باشد.
تمدن نوین اسلامی و ظرفیتهای ژئوکالچر
مدیرکل همکاریهای علمی و دانشگاهی سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی در بخش دیگری از سخنان خود، تحقق چشمانداز «تمدن نوین اسلامی» را مستلزم همگرایی و همتکمیلی تمدنی میان کشورهای منطقه دانست و گفت: آسیای مرکزی و قفقاز به دلیل اشتراکات زبانی، فرهنگی و تاریخی، ظرفیت بالایی برای شکلگیری همکاریهای تمدنی دارند.
وی افزود: زبان فارسی، سنتهای عرفانی و میراث فرهنگی مشترک میتواند در تقویت نظم «ژئوکالچر» یا جغرافیای فرهنگی نقش مهمی ایفا کند و به کاهش تزاحمهای ژئوپلیتیکی و وابستگی به قدرتهای فرامنطقهای بینجامد.
تحلیل مواجهههای منطقهای با جنگ رمضان
ربانی در ادامه، واکنشهای نخبگانی و مردمی در کشورهای منطقه را به دو دسته «رویکردهای حمایتی» و «مواضع انفعالی» تقسیم کرد.
به گفته وی، بخشی از حمایتهای منطقهای از ایران ناشی از شکلگیری «خودآگاهی تاریخی» و «احساس همسرنوشتی» بوده است؛ موضوعی که در کشورهایی مانند تاجیکستان، افغانستان، ازبکستان و ترکیه، تحت تأثیر پیوندهای فرهنگی، زبانی و دینی نمود یافته است.
او همچنین به واکنشهای عاطفی ناشی از حملات به مراکز غیرنظامی و افزایش احساس غرور نسبت به مقاومت ایران اشاره کرد و گفت: بخشی از حمایتها نیز ریشه در برداشتهای ایدئولوژیک و دینی از جنگ داشت؛ بهگونهای که برخی جریانها این تقابل را مواجهه «اسلام و کفر» تلقی کردند.
در مقابل، ربانی به موانع ساختاری همگرایی منطقهای نیز پرداخت و گفت: بقای ساختارهای امنیتمحور و بسته برجایمانده از دوران کمونیسم در آسیای مرکزی و قفقاز، مانع استقلال نهادهای فکری و نخبگانی و محدودکننده کنشگری مستقل در این کشورها شده است.
وی تهدیدانگاری ایران، بازنمایی منفی از گفتمان مقاومت، اختلافات مذهبی و وابستگی راهبردی برخی دولتها به آمریکا و اسرائیل را از دیگر عوامل مؤثر بر مواضع محتاطانه یا انفعالی برخی بازیگران منطقهای عنوان کرد.
ربانی در پایان تأکید کرد: موفقیت ایران در نظم نوین منطقهای، در گرو طراحی سیاستگذاریهای دقیق در حوزه دیپلماسی فرهنگی، تقویت هویت مشترک تمدنی و کاهش نقش عوامل مداخلهگر خارجی خواهد بود.
https://ihkn.ir/?p=45959
نظرات