چیستی روانشناسی اسلامی با رویکرد تأسیسی / جایگاه روش‌های کمی در تولید دانش روانشناسی اسلامی

به گزارش خبرنگار پایگاه خبری – تحلیلی مفتاح علوم انسانی اسلامی، به گزارش روابط عمومی پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی؛ دومین نشست مدرسه علمی «روش شناسی مرجعیت علمی قرآن کریم» در قالب کارگاه تخصصی با عنوان «روش شناسی مرجعیت علمی قرآن در روانشناسی و تطبیق آن با سایر علوم» با ارائه حجت الاسلام و المسلمین محمدکاویانی و دبیری حجت الاسلام و المسلمین مرتضی غرسبان در پژوهشکده فرهنگ و معارف قرآن با هدف برگزار شد.

فلسفه شکل‌گیری مدرسه علمی مرجعیت علمی قرآن

در ابتدا حجت الاسلام و المسلمین غرسبان با ذکر فرآیند عملکرد میز قرآن و پژوهشکده فرهنگ و معارف قرآن در جهت حل مسأله مرجعیت علمی قرآن کریم، فلسفه برگزاری مدرسه علمی «روش شناسی مرجعیت علمی قرآن کریم» را پر کردن خلأ موجود در نخستین همایش مرجعیت علمی قرآن دانست و این کارگاه را دومین کارگاه ذیل آن مدرسه دانست.

سپس حجت الاسلام و المسلمین کاویانی، به ارائه بحث خود پرداخت و در یک تقسیم بندی، روش¬شناسی را به دو معنای روش عام و روش خاص مطرح ساخته و روش خاص را نیز بر دو نوع روش کمی و کیفی دانست.

ضرورت پر کردن خلأ روانشناسی اسلامی با رویکرد تأسیسی قرآن‌بنیاد

وی گفت: روش عام، عبارت است از سیر ترسیم شده از ابتدا تا انتها برای رسیدن به علوم انسانی قرآن بنیان؛ و به عبارت دیگر، نقشه راهی است که در آن سهم کنشگران مختلف در این فرایند مشخص می‌شود. کنشگران مانند نهاد آموزش، نهاد پژوهش، حوزه، دانشگاه، اساتید، طلاب، دانشجویان و … اما در روش‌های خاص، یک بخش از روش‌ها، روش کمی است که در علوم مختلف به کار می‌آید این روش‌ها به تناسب علوم متفاوت است. برای نمونه یکی از روش‌ها، روش تحلیل عوامل است. مثلاً در سبک زندگی سوالاتی (حدود ۱۰۰ سوال) که در مورد این مسئله مطرح است، تجمیع و دسته‌بندی می‌شود و مثلاً به عوامل سیاسی، اقتصادی، اجتماعی، و فرهنگی قابل تقسیم است. مهمترین روش‌های کیفی هم عبارتند از: تحلیل مضمون ، تحلیل محتوا، تحلیل گفتمان، شبکه معنایی، اجتهادی و …

بررسی کتاب نگاهی به روان شناسی اسلامی با رویکرد تاسیسی

حجت الاسلام و المسلمین کاویانی افزود: من با نگاه روش شناسی کمی، یک کتاب تدوین نموده‌ام با عنوان: «نگاهی به روان شناسی اسلامی با رویکرد تاسیسی» در مورد روش شناسی کیفی نیز یک کتاب با عنوان: «روش‌های متن پژوهی در روانشناسی اسلامی (قرآن بنیان)»

دانشیار پژوهشگاه حوزه و دانشگاه به تبیین ساختار کتاب نخست، یعنی نگاهی به روانشناسی اسلامی با رویکرد تاسیسی  پرداخت و ابتدا این رویکرد را در مقابل رویکرد ترمیمی موجود قرار داده و  این کتاب را مشتمل بر ۹ فصل دانست که عبارتند از:

۱. فصل اول: چیستی روانشناسی اسلامی با رویکرد تأسیسی: روانشناسی اسلامی باید حول مسائلی که مورد نیاز جامعه اسلامی است، شکل بگیرد. راه حل این مسائل در روانشناسی آکادمیک و کلان وجود دارد که البته این راه حل‌ها باید با متون دینی متناسب شود.

۲. فصل دوم: مبانی نظری و پیش فرضهای روانشناسی اسلامی با رویکرد تأسیسی: علوم انسانی اسلامی و به ویژه روانشناسی بر یک مبانی نظری و پیش فرضهای اسلامی استوار بوده که قطعاً در این علوم تاثیرگذارند و حل مسائل این علوم باید مبتنی بر آن مبانی باشد.

۳. فصل سوم: چرایی روانشناسی اسلامی با رویکرد تأسیسی: روانشناسی اسلامی آمده است تا به حل مسائل جامعه بپردازد.

۴. فصل چهارم: امکان روانشناسی اسلامی با رویکرد تأسیسی: بهره گیری از مفاهیم مورد نیاز اسلامی در روانشناسی قابل اغماض نیست. مفاهیمی مانند: خداباوری، معادباوری، دو بعدی بودن انسان، مراتب نفس، عقل، شیطان. و می توان در کنار مفاهیم روان شناسی آکادمیک، این مفاهیم را نیز به روان شناسی اسلامی تزریق کرد.

۵. فصل پنجم: رویکرد حداکثری به روانشناسی اسلامی با رویکرد تأسیسی: سیر معکوس از نیاز بالفعل جامعه اسلامی به سمت برنامه‌ریزی. – دیدگاه مطرح از سوی آیت الله غروی، مسعود آذربایجانی، احسان بهرامی و …. نقطه شروع، نباید ادبیات متراکم جامعه دانشگاهی باشد، که صرفاً به لذت علمی منجر می‌شود. این علوم، فقط برای آشنایی اجمالی با دانش خوب است. و ما را به رویکرد حداکثری نمی رساند

۶. فصل ششم: رویکرد سیستمی به روانشناسی اسلامی با رویکرد تأسیسی: ضرورت نگاه سیستماتیک به علوم انسانی، جهت رسیدن به اهداف علوم و هدایت زندگی افراد جامعه. – کلام اسلامی، اخلاق اسلامی، عقاید اسلامی باید حاکم بر روانشناسی اسلامی باشد. در غیر این صورت در مرحله اجرا روانشناسی با مدیریت، جامعه شناسی و … در مسائلی با هم تضاد و تزاحم پیدا می کنند. – این رویکرد، نیاز به نگاه مخروطی دارد که در بالا هستی شناسی سپس انسان شناسی و در مرحله سوم سایر علوم قرار می‌گیرند. و آن دو، مبنای این علوم می‌باشند که در کف مخروط قرار دارند.

۷. فصل هفتم: فرایند شکل‌گیری روانشناسی اسلامی با رویکرد تأسیسی:

– ضرورت مسئله گزینی از جامعه اسلامی

– ایجاد مدل‌های مفهومی سازوار (مثال: مهدکودک: ویژگی‌های کودک، ظرفیت‌های کودک، روانشناسی کودک، هدف تربیت کودک، …)

– مدل جریانی (ورود از خلا نظری به میدان عینی ـ کنشگران نیازها لوازم و…)

– مدل سنجش (رفع اشکال با ورود از آزمایش و پایلوت به تعمیم، گسترش و تثبیت)

– مدل اجرا (عملیاتی سازی ایده در میدان به عنوان سیاست)

۸. فصل هشتم: روش شناسی روانشناسی اسلامی با رویکرد تأسیسی: محل گذار از روش کمی به روش کیفی (کتاب دوم).

۹. فصل نهم: روانشناسی اسلامی با رویکرد تأسیسی، ورود به موج پنجم روانشناسی

در ادامه  اعضای هسته علمی مرجعیت علمی قرآن، به بیان نظرات خود پرداختند و سپس حجت الاسلام و المسلمین کاویانی، به ارائه پاسخ به آنها پرداخت.

در پایان نشست نیز حجت الاسلام و المسلمین غرسبان  به جمع بندی موارد مطرح شده در جلسه پرداختند.

https://ihkn.ir/?p=44662