مقوله «انسان» در اندیشه امام موسی صدر به دلیل حضور میدانی و درگیری مستقیم ایشان با فرایند «احیاگری انسان» -بهویژه در عرصه جامعهسازی جنوب لبنان- نمود پررنگتری دارد؛ چنانکه رویکرد ایشان فراتر از احیای صرفِ «فکر دینی»، بر احیای وجودی و اجتماعیِ خودِ «انسان» متمرکز بوده است تا او را به سرمنزل مقصود الهی رهنمون سازد؛ چرا که در منظومه فکری امام موسی صدر رسالت پیامبران نیز، رساندن خود انسان به جایگاه حقیقیاش یعنی مقام خلیفهاللهی است.
به گزارش خبرنگار پایگاه خبری – تحلیلی مفتاح علوم انسانی اسلامی، به نقل از ایکنا؛ دومین جلسه از دوره آموزشی و اندیشهورزی با عنوان «نگاه قرآنی امام موسی صدر؛ گفتوگو پیرامون گفتارهای تفسیری»، با همکاری مؤسسه فرهنگی تحقیقاتی امام موسی صدر و انجمن علمی دانشجویی علوم قرآن و حدیث دانشگاه تهران، با حضور عادل پیغامی، عضو هیئت علمی دانشگاه امام صادق(ع) شامگاه ۱۸ شهریور برگزار شد. گزارش جلسه اول با عنوان نقش عقلانیت و ایمان در اندیشه امام موسی صدر تقدیم مخاطبان شد.
در این جلسه عادل پیغامی، عضو هیئت علمی دانشگاه امام صادق(ع)، به تبیین وجوه تمایز نگاه تمدنی و جامعهساز امام موسی صدر در خوانش آیات قرآن با محوریت کتاب «حدیث سحرگاهان» پرداخت.
بازخوانی زیست علمی و گفتارهای تفسیری امام موسی صدر
در آغاز نشست محمدحسین رحیمی نژاد، دبیر انجمن علمی علوم قرآن و حدیث دانشگاه تهران، ضمن ارائه گزارشی از جلسه نخست، به تبیین وجوه شخصیتی و علمی امام موسی صدر پرداخت.
وی با اشاره به ریشههای خانوادگی و اساتید برجسته ایشان در قم و نجف، بر نبوغ و پیشگامی امام موسی صدر در عرصههای نوآوری دینی، از جمله مشارکت در تأسیس مجله «مکتب اسلام» و حضور آکادمیک ایشان در دانشگاه تهران تأکید کرد. در ادامه، محورهای اصلی نشست پیشین، شامل تبیین مقاله «ایمان به غیب» به مثابه نقطه اتکای انسان در دنیای متغیرها و واکاوی مقاله «زندگی و مرگ» با رویکرد اعتدالگرایانه و نقد سازوکارهای تحمیل نیازهای غیرضروری بازخوانی شد.
«محوریت انسان»؛ مؤلفه متمایز اندیشه امام موسی صدر
در ادامه عادل پیغامی در تبیین جایگاه فکری امام موسی صدر، ضمن تأکید بر همسویی کامل منظومه فکری ایشان با اندیشمندان برجستهای چون علامه طباطبایی، شهید مطهری و رهبر شهید انقلاب اسلامی حضرت آیتالله العظمی خامنهای در یک پیکره واحد، تصریح کرد: با وجود این اشتراکات بنیادین، مقوله «انسان» در اندیشه امام موسی صدر به دلیل حضور میدانی و درگیری مستقیم ایشان با فرایند «احیاگری انسان» -بهویژه در عرصه جامعهسازی جنوب لبنان- نمود پررنگتری دارد؛ چنانکه رویکرد ایشان فراتر از احیای صرفِ «فکر دینی»، بر احیای وجودی و اجتماعیِ خودِ «انسان» متمرکز بوده است تا او را به سرمنزل مقصود الهی رهنمون سازد؛ چرا که در منظومه فکری امام موسی صدر رسالت پیامبران نیز، رساندن خود انسان به جایگاه حقیقیاش یعنی مقام خلیفهاللهی است.
پیامبران، الگوهایی از جنس ما
پیغامی در تشریح دیدگاه امام موسی صدر درباره رسالت، گفت: ایشان در تحلیل سوره مبارکه انبیاء، پیامی راهبردی دارد؛ امام صدر معتقد است پیامبران ارسال شدند تا به انسانها نشان دهند که هر فردی در این جهان رسالتی دارد. در نگاه امام موسی صدر، خلیفهالله بودن منحصر به اولیای الهی نیست، بلکه همه انسانها چنین ظرفیتی دارند. تأکید مکرر قرآن بر بشری بودن پیامبران نیز دقیقاً به همین دلیل است؛ چرا که اگر قرار بود رسالت صرفاً انتقال پیام باشد، یک فرشته کافی بود، اما از آنجا که پیامبر باید برای ما الگو باشد، حتماً باید از جنس خود ما میبود تا بتوانیم در مسئولیتپذیری و تقوا به او اقتدا کنیم.
موسی و خضر؛ الگویی برای رهبری و جامعهسازی
پیغامی در بخش دیگری از سخنان خود به تحلیل داستان موسی و خضر(ع) اختصاص پرداخت.
وی با رد نگاههای تقلیلگرایانه که اعتراض حضرت موسی را نشانه «ضعف» میدانند، اظهار کرد: موسی(ع) در مقام رهبر امت، به قواعد جامعهسازی و هویتبخشی به بشر مکلف است؛ در صورتی که خضر(ع) رسالتی متفاوت دارد. بنابراین، اعتراض موسی(ع) به رفتارهای خضر(ع)، ناشی از پایبندی به اصولی است که برای استقرار جامعه اسلامی لازم است. در اندیشه امام موسی صدر، رهبری نمیتواند نسبت به قواعد اخلاقی و حقوق اجتماعی بیتفاوت باشد، چرا که اصل دین بر مبنای «آگاهی» و «اصول روشن» است، نه ایمانی بریده از شناخت.
مسجدالاقصی؛ نمادی برای «جهانیبودن اسلام»
در بخش پایانی نشست، موضوع «اسراء» و پیوند آن با هویت تمدنی اسلام بررسی شد. پیغامی با تبیین کارکردهای نمادین در اندیشه امام موسی صدر، تصریح کرد: امام صدر معتقد است خداوند پیامبر(ص) را از کعبه به مسجدالاقصی برد تا اسلام را بهعنوان وارث تمامی رسالتهای آسمانی پیشین معرفی کند. مسجدالاقصی صرفاً یک مکان مقدس نیست، بلکه نمادی است که بر «جهانی بودن اسلام» دلالت دارد. امام صدر با این استدلال، مسئله فلسطین را فراتر از یک درگیری منطقهای، به مسئله «هویت تمدنی ما» گره میزند. صهیونیستها نیز با هدف قرار دادن این نهاد، در پی قطع پیوند اسلام با سنت انبیاء و از بین بردن خصلت جهانی دین اسلام هستند؛ بنابراین دفاع از قدس، دفاع از هویت وجودی ما بهعنوان پیروان اسلام تمدنساز و جهانی است.
یادآور میشود این سلسلهنشستها که با هدف بازخوانی دقیق گفتارهای تفسیری امام موسی صدر در کتاب «حدیث سحرگاهان» برگزار میشود، با استقبال مخاطبان مواجه شده و در جلسات آتی به بررسی ابعاد دیگر منظومه فکری این اندیشمند برجسته خواهد پرداخت.
https://ihkn.ir/?p=47148
نظرات