در قرن بیستم که قرن انقلابات رهایی بخش است، شاید مردمیترین حرکت، کار مائو در چین بود؛ گروهی راه افتادند و راهپیمایی طولانی کردند. اما حرکت مائو از جنس حرکت در خیابانها، کوچهها و خانهها و برگرفته از فرهنگ، زبان و فرهنگ بودایی یا دینی چین نبود؛ این ظرفیتها احیا نشده بود. اما انقلاب ایران کاملاً یک خیزش معنوی و مقاومتی بود که مدلش از قالبهای موجود گرفته نشده بود.
به گزارش خبرنگار پایگاه خبری – تحلیلی مفتاح علوم انسانی اسلامی، حجتالاسلام و المسلمین دکتر حمید پارسانیا، عضو محترم شورای عالی انقلاب فرهنگی در گفتگویی اختصاصی با دبیرخانه علوم انسانی اسلامی مفتاح در خصوص تحلیل بعثت مردم از بستر تاریخ جریانات بلوک شرق و غرب مطرح کرد؛
سوال:
تحلیل حکمی و فلسفی از حمایت مردمی حکومت اسلامی و تعلق مردمی ایران به وطن چیست؟
حجت الاسلام و المسلمین دکتر حمید پارسانیا:
در حاشیۀ قدرت و اقتدار مدرنی که سربرآورده بود، این رویکرد به انزوا کشیده میشد؛ انزوایی که خود تاریخی دارد. اما این رویکرد جواب داد و مدل جدیدی از مبارزه شکل گرفت. چون با فرهنگ مردم مواجه بود، یعنی عمق داشت و مردم کاملاً با آن همراهی کردند.
در جریانهای سیاسیای که میخواستند مقاومت کنند و در ذیل «ایسم»ها و «ایست»های غربی تعریف میشدند، ناگزیر بودند خود را در حاشیۀ روابط قدرتهای غربی هماهنگ کنند و میان آنها بازی دهند. هیچکدام از این جریانها حضور مردمی جدی نداشتند.
قرن بیستم، قرن انقلابات رهایی بخش، قرن حرکتهای چریکی، چهگوارا، چینِ مائو و ویتنام است. کسانی که در دهۀ پنجاه در ایران مبارزه میکردند، عمدتاً مدلشان همین بود و میگفتند ما باید چند نسل کار چریکی کنیم. در بحبوحۀ انقلاب نیز این مسئله مطرح بود. اما امام راه دیگری را برگزید: آمدن میان مردم.
پیش از انقلاب، در محیط دبیرستان، میان دانش آموزان، فضای دانشجویی و مجموعههایی که نگاه و حساسیت سیاسی داشتند، باور غالب این بود که باید حرکتهای چریکی کرد. ناگهان تظاهراتی خیابانی راه افتاد و مردم به خیابانها آمدند. ما خوشحال بودیم، اما عدهای میگفتند این کارها را نکنید، شناسایی میشوید و باید کار چریکی و مسلحانه را پیش برد. اختلاف میان ما و دانشجویان بالا گرفت. کانون حرکتهایی که با محوریت امام شکل گرفته بود، در مشهد جایی بود که مقام معظم رهبری در مسجد کرامت مستقر بودند. به نمایندگی از دوستانمان، دو نفر خدمت ایشان وقت گرفتیم و در مسجد کرامت با ایشان دیدار کردیم. پرسیدیم چه باید بکنیم. ایشان بر حضور هرچه بیشتر میان مردم و ماندن در جمعیت تأکید کردند. همانطور که اشاره کردیم، امام نیز پیشتر اجازۀ حرکتهای چریکی به آن شکل را نداده بودند.
یادم میآید طلبهای بود که به شدت متأثر از فضای چپ مارکسیستی بود. با او صحبت میکردیم و با حرارتی وصف ناپذیر میگفت: «مگر این [انقلاب] میتواند رهایی بدهد؟ تا چندین نسل در خاک و خون درغلتن؟ این کارها چیست که در حال رخ دادن است؟» بحثش این بود که از آقای خامنهای تعجب میکند؛ کسی که آقای خامنهای استادش شده و این حرفها را میفهمد، چرا با امام همراهی میکند؟ فیلم «حصار در حصار» نشان میداد که مارکسیستهای زندانی باور نمیکردند انقلابی رخ داده باشد. میگفتند مگر چنین چیزی ممکن است ؟
چه چیزی این انقلاب را موفق کرد؟ رجوع به فرهنگ دینی مردم، رجوع به امام حسین. انقلاب با عاشورا شروع شد؛ با همین مناسک دینی و الگو گرفتن و با امیدی که از حضور امام زمان(عج) و عنایات ایشان شکل گرفت. این یک مدل جدید بود.
در قرن بیستم که قرن انقلابات رهایی بخش است، شاید مردمیترین حرکت، کار مائو در چین بود؛ گروهی راه افتادند و راهپیمایی طولانی کردند. اما حرکت مائو از جنس حرکت در خیابانها، کوچهها و خانهها و برگرفته از فرهنگ، زبان و فرهنگ بودایی یا دینی چین نبود؛ این ظرفیتها احیا نشده بود. اما انقلاب ایران کاملاً یک خیزش معنوی و مقاومتی بود که مدلش از قالبهای موجود گرفته نشده بود. وقتی مدل مبارزه را از بیرون میگرفتید، از ذیل بلوک سیاسی غرب بیرون میآمدید و به ذیل شرق سیاسی میرفتید و همچنان به این عالم وابسته بودید. نهایتاً یک ژاپن جدید میشدید. اگر میخواستید به این عالم بپیوندید، منطق دوقطبی شمال و جنوب و اقتضائاتش حاکم بود: یا باید در حاشیۀ بلوک شرق مینشستید یا در حاشیۀ بلوک غرب. این ساختار به شما فرصت قرار گرفتن در کانون را نمیداد. اقتضای فرهنگ و تمدن دیگری این امکان را فراهم نمیکرد؛ و اگر هم موفق میشدید، باز در همان چارچوب بودید.
لذا اگر قرن بیستم، قرن انقلابات رهایی بخش است، قرن بیست و یکم، به برکت انقلاب اسلامی و حرکتی که امام کرد، قرن مواجهات تمدنی خواهد بود.
نظرات