تعریف و قلمرو «فقه امنیت» و تمایز آن با سایر شاخه‌های فقهی / رابطه مردم و حاکمیت در تأمین امنیت از منظر فقهی چیست؟

حجت‌الاسلام پورعلی: فقه امنیت بخشی از فقه است که گاه ما با مسئولان امنیتی سروکار داریم و یا گاهی با مردم جامعه؛ ما باید به نقش لفظی این کلمات توجه کنیم؛ در اینجا فقه مضاف و امنیت مضاف الیه است؛ یعنی فقهی که برای امنیت و مختص امنیت است؛ اما اگر فقه موصوف و امنیتی صفت آن باشد، این صفت رویکردی می‌شود برای فقه؛ یعنی فقه امنیتی، فقهی است که رویکردی امنیت دارد. پس ما نه رویکرد را بحث می‌کنیم و نه کل فقه را؛ ما فقط فقه رو از منظر امنیت بررسی خواهیم کرد.

به گزارش خبرنگار پایگاه خبری علوم انسانی مفتاح، نشست علمی «فقه امنیت، چیستی و چالش‌ها» با حضور حجت‌الاسلام و المسلمین یاسین پورعلی، عضو هیئت علمی دانشگاه توسط هسته فقه حکومت انجمن علمی دانشجویی معارف اسلامی و علوم سیاسی دانشگاه امام صادق علیه‌السلام در تاریخ پنجشنبه ۳۰ مرداد برگزار شد. در این نشست پژوهشگر حوزه فقه امنیت به بررسی چیستی و ماهیت فقه امنیت پرداخت و در ادامه چالش‌های مربوط به تدوین فقه امنیت را مورد بررسی قرار داد.

ماهیت فقه امنیت

ذات فقه برای بیان حکم فعل مکلف بیان شده است؛ یعنی شامل هر کدام از احکام خمسه اعم از وجوب، حرمت، مستحب و… است؛ یکی از این مکلف‌ها، مسئولان امنیتی و دیگری، مردمی هستند که با امنیت سروکار دارند؛ کار ما در محدوده بخشی از فقه است که با امنیت سروکار دارد؛ در نتیجه فقه امنیت بخشی از فقه است که گاه متعلق آن مسئولان امنیتی‌ست و یا گاهی مردم جامعه هستند.

نقش دستوری کلمه

ما باید به نقش دستوری این کلمات توجه کنیم؛ در اینجا فقه مضاف و امنیت مضاف الیه است؛ یعنی فقهی که برای امنیت و مختص امنیت است؛ اما اگر فقه موصوف و امنیتی صفت آن باشد، این صفت رویکردی می‌شود برای فقه؛ یعنی فقه امنیتی، فقهی است که رویکردی امنیتی دارد. اما ما در اینجا نه رویکرد را بحث می‌کنیم و نه کل فقه را؛ ما فقط فقه را از منظر امنیت بررسی خواهیم کرد.

تعریف فقه امنیت

با این پیش فرض که ما مضاف بودن بر فقه را قبول داشته باشیم، می‌توانیم فقه را از منظر امنیت بررسی کنیم؛ فقه امنیت یعنی فقهی که تمایل دارد از مسائل مربوط به امنیت صحبت کند. به عبارت دیگر، فقه امنیت، بیان فقه مکلفی است که مربوط به امنیت است. زمانی که از عبارت فقه امنیت استفاده می‌شود، یعنی منظور دانشی است که فقیه در آن به استنباط مسائل امنیتی می‌پردازد.